HAMDİ YILMAZ - EKONOMİK TETİKÇİ GÖZÜ İLE İRAN

Dünyada olup biteni anlamadan ülkede olup biteni anlamak güçtür. Sizi bir kaç gündür bir kitaba angaje ettiğimin farkındayım. Ancak, yabana atılamayacak gerçeklerin aktarıldığı kitap, günümüz soru ve ve sorunlarının cevabını veriyor.

Bugün de bir ekonomik tetikçi olan John Perkins’in İran ile ilgili değerlendirmesini aktararak konuyu noktalayalım:

“1975-78 yılları arasında sık sık İran’ı ziyaret ettim. İran da zengin petrol yataklarına sahipti ve Suudi Arabistan gibi onun da büyük projeleri gerçekleştirmek için borçlanmaya ihtiyacı yoktu. Ancak ülkenin tarihi siyasi kargaşayla yüklüydü. O yüzden olaya farklı yaklaştık. Şah’ı ilericilik sembolü haline getirmek için Washington ve iş dünyası el ele verdi. OPEC’in kurulmasıyla Şah etkin bir dünya lideri olmuştu. Aynı zamanda Müslüman Orta Doğu’nun en güçlü ordusunu kurmuştu.

MAIN Hazar Denizindeki turizm bölgesinden Hürmüz boğazındaki askeri tesislere

kadar ülkenin her yerini kapsayan projeler yapıyordu. Orda da işimiz, bölgesel

kalkınma potansiyellerini tahmin edip ona göre elektrik üretim ve dağıtım sistemlerini

tasarlamaktı.

Yüzeyde İran, Hıristiyan-Müslüman işbirliğinin örnek bir modeli gibi görünüyordu.

Ancak kısa süre sonra fark ettim ki sakin görünüşün altında derin bir öfke yatıyor.

İran’daki tercümanım beni adını vermek istemediğim ve kısaca ”Doc” diyeceğim bir

felsefe doktoruyla tanıştırdı. Doc bana şunları söyledi:

‘Kendine şahların şahı lakabını veren bu adam gerçek bir şeytandır; Hitler’den de

beter davranıyor. Üstelik hükümetinizin tam bilgisi ve desteğiyle. Şah sizin Orta

Doğu‘daki tek gerçek müttefikiniz. Tabi ki İsrail’iniz de var ama İsrail sizin için destek

değil, köstek. Petrolü yok. Politikacılarınız sırf Amerika’daki Yahudi oylarını ve seçim

kampanyalarına Yahudi parasını almak için İsrail’e arka çıkmak zorunda. Sizin için Şah

daha önemli. Oysa Şah’ın fazla vadesi kalmadı. Herkes ondan nefret ediyor. Şah’ın

kapitalizminden yararlanan bazı zenginler hariç, halkın arasında muazzam bir dini

hareket var. Aklınız varsa, şirketiniz bizim ülkemizden uzak durur. Sizi uyarıyoruz:

burada çok para kazanacağınızı zannediyorsanız yanılıyorsunuz. Şah gidecek ve siz de

paranızı alamayacaksınız. Üstelik Şah’ın çöküşü yalnızca bir başlangıç, Müslüman

dünyasının gidişatının bir göstergesi olacak. Öfkemizi çok uzun süre baskı altında

tuttuk, yakında patlamak üzere.’

Bu konuşmadan çok kısa bir süre sonra Ayetullah Humeyni ve Mollaların önderliğinde

isyan, gösteri ve bombalamalar başladı. Şah 1979 da Mısır’a kaçtı. MAIN, Doc’un

dediği gibi, İran’da milyarlarca dolar kaybetti. Gerek ülke olarak gerekse şirket olarak

bütün bağlantılarımıza, ofislerimize, istihbaratımıza rağmen olacakları tahmin

edememiştik.”

(Bu yazı 3 Şubat 2009 tarihinde yayınlanmıştır)