Yılın diplomasi röportajı

*Büyükelçi Altan, Agerpres’e oldukça uzun bir röportaj verdi ve değişik açıklamalarda bulundu

Türkiye’nin Bükreş Büyükelçisi Özgür Kıvanç Altan, Romanya’nın resmi haber ajansı Agerpres’e oldukça uzun bir röportaj verdi.

Büyükelçi Altan, röportajın ilk bölümünde Türkiye ile Romanya'nın "stratejik açıdan" aynı yerde olduklarını belirterek şu değerlendirmelerde bulundu:

"Türkiye ve Romanya gerçek anlamda aynı alandadır. İstanbul'a uçmanın ne kadar zaman aldığını biliyor musunuz? Elli dakika. Bu aslında stratejik açıdan aynı yerde olduğumuz anlamına geliyor.

Büyükelçi Altan, “Türkiye ile Romanya arasında son yıllarda gelişen ilişkilerden bahseder misiniz?” sorusuna şu karşılığı verdi:

“Her şeyden önce biz müttefik ülkeleriz ve Türkiye de Romanya'nın NATO'ya katılımını çok sıkı destekleyen ülkelerden biri. Çünkü o dönemde bazı NATO üyelerinin şüpheleri vardı ve biz de sıkı destekçilerden biriydik. Daha sonra bildiğiniz gibi Stratejik Ortaklığı kurduk. Biz komşuyuz. Tuna'ya ulaşan her su damlası Boğaz'dan geçer. Her zaman bunu düşünüyorum, birbirimize bu kadar bağlıyız. Ordularımız işbirliği yapıyor (…). Ticaret hacmi çok büyük. Bu anlamda ilk 5'teyiz ve AB'ye üye olmayan bir numaralı ticari partneriz. Ortalamada ilk dört, beşin içindeyiz. Ana yatırımcılar arasında Türk şirketleri de yer alıyor. Rakamlara baktığınızda 14'üncü sıradalar ama gerçekte ilk 5'teler çünkü yatırımlar Hollanda üzerinden yapılıyor. Güçlü insan ilişkilerimiz var, turizm. Ama tarihsel olarak burada barış içinde yaşayan Türk-Tatar toplumu da var, çünkü Romanya liberal bir ülke ve bu nedenle bu topluluktan olanlar din, dil, gelenekler aracılığıyla kimliklerini ifade edebiliyorlardı. Nereli oldukları sorulduğunda ise verdikleri cevap, Rumen olmaktan gurur duydukları kadar Türk kökenlerinden de gurur duyduklarıdır. Her iki ülkenin de kazanacağı şeyler var, bu toplum her iki ülke için bir köprüdür.

A4 formatında 14 sayfa boyutundaki röportajdan bazı satır başları da şöyle:

*Bildiğiniz gibi İttifak içindeki bağlarımız eskidir. Stratejik Ortaklığımız 2011'de imzalandı, ancak iki savaş arası dönemde bile Türkiye ve Romanya güçlü müttefiklerdi; yani Balkan İtilafları. Bakan Titulescu'nun yanı sıra Atatürk ve dönemin Dışişleri Bakanı da katkıda bulundu. Romanya 1878'de Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan ettiğinde her şey adildi, iki taraf el sıkıştı ve dost kaldı.

*Ülkelerimizin liderleri birbirlerini gördüklerinde el sıkışırlar mı, sarılırlar mı? Bakanlarımız genellikle birbirlerine sarılıyorlar. Bu gerçek dostluğu gösterir. Hem ikili hem de müttefik düzeyinde işbirliği yapıyoruz.

*Romanya bizim için sembolik bir öneme sahip, bu nedenle savaş gemilerimiz iki yıl üst üste 15 Ağustos Donanma Günü'nde iki korvetle durdu.

*Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip, dolayısıyla olup biteni dikkatle izliyoruz. Biz Balkanlar'da, Kafkaslar'da, Ortadoğu'da, Karadeniz'de iyilik ve istikrarın gücüyüz.

*Onlarca Rumen askeri bu İHA'ların kullanımı konusunda İstanbul'da yoğun bir eğitim aldı. Savunma sanayimiz son 20-30 yılda çok gelişti. Başardık çünkü kendi gücümüze güvendik. Savunma için silaha ihtiyaç duyduğumuzda bu konuda sözleşmeler imzalarken bilgi birikiminden, teknolojiden faydalanacağımıza, iş birliği yapacağımıza emin olduk. Yani 20-25 yıl sonra bu noktaya geldik. Savunma sanayimizin neredeyse yüzde 80'i hem teknoloji hem de ekipman açısından kendi kendine sürdürülebilir durumda. Romanya'nın doğru yolda olduğunu düşünüyorum. Teknolojiyi paylaşmaya, birlikte üretmeye, bilgi birikimini paylaşmaya istekli olan çok az ülke var. Türk şirketleri buna hazır.

*Örneğin Romanya Ordusu'na 1.000'in üzerinde hafif zırhlı araç teslim edilecek ve bunlardan sadece 278'i Türkiye'de üretilecek. Geri kalanı ise Romanya'daki Rumen şirketleriyle yapılan ortaklıklar yoluyla burada üretilecek. Bu pek çok şirketin yapmaya hazır olmadığı bir şey çünkü teknoloji paylaşımı ayrı bir konu. Temel olarak, uğruna çok çalıştığınız bilgiyi başkalarına veriyorsunuz. Çok yakın olduğunu düşündüğünüz ortaklarınız için yaptığınız şey budur.

*Ayrıca Türkiye'de Rumen olduğunuzda güler yüzle karşılanırsınız. Elbette Türklerin geleneksel misafirperverliği var ama Rumenler her zaman yanımızdadır. Bunun birçok nedeni var; Gică Hagi ve Gică Popescu da dahil. Dostluğumuza büyük katkıları oldu ama biz Rumenleri yakın dostlarımız olarak görüyoruz ve onları turist de dahil olmak üzere her zaman memnuniyetle karşılıyoruz. Vatandaşlarımız da buraya geldiklerinde kendilerini çok iyi hissediyorlar. 1989 Devrimi'nden sonra onbinlerce Türk'ün burada iş sahibi olmasının ve ailesinin burada olmasının sebebinin de bu olduğunu düşünüyorum. Üstelik Devrim'den sonra ekmek fabrikaları açmak için ilk gelenler Türk girişimciler oldu. Bazıları gitti ama çoğu kaldı. Rumen olmaktan mutlu ve gururlular; 6-7 bin arasında çifte vatandaşlığa sahip Türkümüz var. Dobrogea'daki Tatar Türkleri sayılmazsa Romanya'da toplam 25.000-30.000 Türk yaşamaktadır.

*Geçen yıl 990.000 Rumen turistimiz vardı, bu yıl 1.150.000 - 1.200.000 Rumen turist bekliyoruz.

*İlginçtir ki 2023 yılında Romanya'ya 750 bin Türk vatandaşı geldi.

*Türk Sağlık Sistemi kaliteli hastaneleri, iyileşme oranları ve personel kalitesiyle tanınıyor - burada sadece doktorlardan değil, hemşirelerden veya asistanlardan da bahsediyorum: örneğin analiz için kan alırken çok dikkatliler. Bu deneyimle ilgili. Kaliteli insan kaynağımız var ve ülkemizde onkolojik tedavi dahil birçok tıbbi hizmet sunuluyor. Genellikle plastik cerrahiden (saç implantları veya diğer türlerden) bahsedilir, ancak aynı zamanda onkoloji, gastroenteroloji, kalp-damar cerrahisi, nöroloji, beyin cerrahisi ve evet, estetik cerrahi olsun, insanların tedavi edildiğine dair daha az bilinen bir hikâye de vardır. İnsanlar bunu arıyor ve bu önemli. Devlet hastanelerimizin yanı sıra özel hastanelerimizin de büyük bir kısmı yetenekli.

* 100'ün üzerinde büyük hastane ve klinik güvenilir, deneyime, bilgiye sahip. İnsanlar onlara gitmeli ve o zaman bu çok kolay. 2019'da 750.000 kişi tıbbi hizmet için Türkiye'ye geldi. 2023'te bu sayı 1,5 milyon kişiydi. Bu tecrübeye ve iyi hastanelere sahip olduğumuz için bazıları Romanya'da Türk-Romen ortaklığıyla şube açmayı planlıyor.

*Romanya'ya projelerde çalışmak üzere gelen Türk işçiler vize veya çalışma izni almakta zorlanıyor.

*Mesela buraya otoyol yapmaya gelen çok iyi inşaat şirketlerimiz var. Bazen uzman kişilere hızlı bir şekilde ihtiyaç duyarlar. Altı ay sürerse artık çok geç, onlar için değil, Romanya için çok geç. Bunu herkesin kazanabileceği şekilde yapmamız gerekiyor.

*19.000 şirket var. Şu anda en az 3.000 – 4.000 şirket faaliyet gösteriyor. Hepimizin kazanacağı bir şey var. Romanya ile ortak çalışıyor, onbinlerce kişiye istihdam sağlıyor. Bunun bir örneği Ford Craiova – Koç Grubudur. Bu grubun ABD'de Ford ile ortaklığı var ve Romanya'daki fabrikayı satın aldılar. Şu anda otomobil yapımında birinci sırada olduklarını düşünüyorum. Arctic/Beko da ülkemiz yatırımlarının bir başka örneği, en son teknolojiyi üretiyorlar.

(…) istihdam yaratmak istiyoruz. Burada yüzlerce çalışan var, %62'si kadın. Pek çok örnek var. Örneğin Eti, Craiova'da Dare gofretleri üretiyor. Çok büyük bir fabrika. Ayrıca ağaç işleme, gıda işleme de var. Ülkede bu kadar çok Türk-Romen ağır sanayisinin var olması şaşırtıcı. Bükreş, Ploiesti, Pitesti, Craiova'da. Bu, çok aktif olan inşaat şirketlerimizin yanı sıra. Örneğin, Cluj-Napoca'da metro inşaatına katılan Gulermak, Bükreş'te metronun havaalanına giden otoyol inşaatına katılan şirketler, Sibiu - Pitesti'nin inşaatında bir Türk şirketi yer alıyor. Önemli bir çalışma nedeniyle otoyolu bir ay süreyle trafiğe kapatmak zorunda kaldık ve zamanında tekrar açtılar.

* Bu yıl ticarette 12 milyar dolardan bahsediyoruz. Bu bizi ilk 4-5'te ve AB üyesi olmayan ilk ticari ortak yapıyor. Sonra kişilerarası, kültürel, eğitimle ilgili bağlarımız var. Romanya'ya çok sayıda Türk öğrenci geliyor, yüzlerce kişiden bahsediyoruz. Ayrıca Rumen öğrenciler Erasmus+ aracılığıyla Türkiye'ye gidiyor. (…)Türk dizilerimiz var; bunlar bir sohbette buzları eritmek için iyi bir konu. Romanya AB üyesi ama Türkiye de bir Avrupa ülkesi.

*AB üyesi olmak Türkiye'nin dış politikasının stratejik hedeflerinden biridir. Rumen dostlarımıza teşekkür ediyoruz çünkü onlar bizim en büyük destekçilerimiz arasında yer alıyor. 20 yıl önce Romanya'nın NATO üyesi olmasını destekliyorduk, şimdi tam tersi; bunun teşekkürü değil, ortaklığımız nedeniyle. Türkiye'nin de içinde bulunduğu bir Avrupa Birliği her açıdan daha güçlü bir Avrupa Birliği, daha büyük bir Avrupa Birliği olacaktır.

*Biraz zaman alacak ama şu anda AB ülkesi olmasak bile Avrupa'nın en büyük şehri Türkiye'de.

*Binlerce yıldır Avrupa ülkesiyiz. AB'nin Türkiye'nin üyeliği konusuna siyasi olarak değil, (…) standartların yerine getirilmesiyle ilgili yaklaşması gerektiğini düşünüyorum. Yarın olmasını beklemiyorum.