‘Yetkililer karar verdi: TARİHİ GÖMÜN!’
*2023 yılında Avrupa’nın Kültür Başkenti ilan edilen Temeşvar’da 2006 yılında başlayan arkeolojik kazılarda 2014 yılı sonlarına gelindiğinde Osmanlı Türk eserlerine ulaşılır. Cami ve Hamam ortaya çıkartılanlar arasındadır. 2015 yılında ise Camii ve Hamam’ın yeniden gömülmesine karar verilir
TEMEŞVAR’DA CAMİ VE TÜRK HAMAMININ HAZİN HİKAYESİ
Türk Ordusu 1551 yılında Sokullu Mehmed Paşa komutasında Temeşvar Kalesi kuşatmasında başarısız oldu. Üstelik Lipova ve Erdel’i de kaybettik.
22 Nisan 1552 tarihinde Kara Ahmed Paşa, "ikinci vezir" sıfatıyla Boğdan Seferi komutanlığına tayin edildi. Erdel’in yeniden ele geçirilmesinin hedeflendiği bu seferde, Temeşvar Kalesi’ni kuşattı. 16 bin askerle 28 gün süren zorlu bir mücadelenin sonunda 26 Temmuz 1552'de Temeşvar Kalesi Türklerin eline geçti. Şehir Banat Bölgesinin başkenti yapıldı.
1552-1716 yılları arasında Osmanlı Devleti 164 yıl bölgeye hükmetti. Türkler, hızla kentin yeniden imarı ve kültür merkezi olması faaliyetlerine girişti.
2015 yılında Gazeteci Urooj Qureshi, “Büyük Hamam’ın kazı alanında eski kalıntılarını seyrederken altında nelerin yattığından habersiz olarak Özgürlük Meydanı’na defalarca gelmiş olduğumu düşündüm” diye yazıyordu.
17. yüzyılda bu meydanda insanlar dolaşmaya çıkardı. Türk hamamları dünyanın birçok yerinde banyo yapıp rahatlanacak yerler olmaktan öte, insanları bir araya getiren merkezler olarak işlev görüyordu. Özgürlük Meydanı’ndaki Büyük Hamam’ın, ortadaki bir salonun etrafını çevreleyen 15 odası vardı. Her odadaki baca hava akımını ve duman çıkışını sağlıyordu. Hamamın etrafı bahçe ve avluyla çevrilmiş, sohbetlere uygun ortamlar oluşturuyordu.
Arkeolog Prof. Dr. Dorel Micle ve mimar Radu Mihăilescu’nun arkeolojik keşifleri anlatılırken, "Türk Hamamı'nın (Büyük Şehir Hamamı) kalıntıları en önemlisi olarak kabul edilir, Timişoara'nın ülkede bu tür kamu hizmetlerinden yararlanan ilk Orta Çağ kenti olması, maddi ve maneviyata verilen önemin bir kanıtıdır. Osmanlı döneminde temizlik, hamamın cami ve dini ritüellerle yakından ilgilidir.” deniliyor.
18. yüzyılın ilk yarısında Avusturya İmparatorluğu ordusundaki bir yüzbaşı, Temeşvar’ın haritasını çizip Osmanlı döneminden kalma eserleri işaretlemişti. Bunlardan biri de Büyük Cami’ydi.
Osmanlı döneminin ünlü seyyahlarından Evliya Çelebi (1611-1682) Seyahatnamesinde bu camiden söz ediyordu.
Banat bölgesinin yazılı tarihine katkılarından dolayı bir vefa örneği olarak Timişoara’da bir sokak Evliya Çelebi adını taşıyor.
TÜRKLER YEREL HALKA DOKUNMAMIŞTI
Osmanlı döneminde Türkler barışı korumak ve siyasi denetimi ellerinde tutmak için yerel halkın dini inançları ve yaşam tarzına müdahale etmemişti. Bu durum Temeşvar’ı içeriden korumuş, fakat dışarıdaki tehditleri durduramamıştı. Bu nedenle şehrin surları üç metre kalınlıkta duvarlar inşa edilerek güçlendirilmiş, Osmanlı askerleri sürekli nöbet tutar olmuştu.
KÖSE EUGEN TEMEŞVAR’I ALIYOR
18 Ekim 1663 tarihinde Paris’te doğan Savoylu Eugen, köse oluşu nedeni ile Fransız ordusuna alınmamıştı. O da kendisi gibi etrafına topladığı köse askerlerle birlikte Avusturya’ya geçmişti. Buraya ilk girişinde sakalsız oluşlarından dolayı halkta “Kadın askerler geldi” diye panik yarattıkları rivayet edilir.
Köse Eugen, 18 Ekim 1716 tarihinde Temeşvar Kalesi’ni Osmanlı’dan alır.
Köse Eugen’in ilk işi Temeşvar’da toprak üzerinde hiçbir Türk eseri bırakmamak olur. Caminin üzerine de Kilise yapar.
Temeşvar’ı ele geçirişinden 99 yıl sonra kente girdiği "Forforosa" Kapısı'nın yerine adını taşıyan bir ev inşa edildi.
‘Yetkililer karar verdi: TARİHİ GÖMÜN!’
Temeşvar’da 2006 yılında Devlet parası ile başlayan ilk arkeolojik kazıların 2014 yılı sonlarına gelindiğinde Köse Eugen’in yer altına ittiği Osmanlı Türk eserlerine ulaşılır. Cami ve Hamam ortaya çıkartılanlar arasındadır.
18 Ağustos 2015 tarihinde, gün yüzüne çıkartılan Türk eserlerinin yeniden üzerlerinin toprakla örtülmesine para yokluğu nedeni ile karar verilir.
Bir Rumen haber kurumu, “Yetkililer karar verdi: TARİHİ GÖMÜN!” başlığını atarak okurlarına bir de tavsiyede bulunur:
“Timişoara'nın tarihi merkezi Piaţa Libertăţii'de gün ışığına çıkarılan eski hamam kalıntılarına iyi bakın, fotoğraflayın, çünkü birkaç ay sonra onları yüzeyde görmeyeceksiniz.
Bir yılı aşkın bir süre sonra arkeolojik kalıntıların değerlendirilmesinin farklı yolları incelendi ve sonunda yetkililer Türk hamamlarının duvarlarının görülmemesi gerektiğine karar verdi. Çünkü artık kaynaklarımız (para) yok.
Onları özgürce teşhir edecek teknik çözümler yerine, kaldırımda işaretler ve bronz bir model konulmasına karar verildi.”
