Ümit BATMAZ & OTOMOTİVDE ELEKTRONİK KRİZİ
Pandeminin etkilerinin nereye kadar gideceğini ilk kısıtlamalar başladığında yani 2020’nin ikinci çeyreğinde bir çoğumuz endişeyle düşünmeye başlamıştık. Haksız da değildik çünkü kısıtlamalar ilk başta küçük esnaf ve işletmelere sert darbe indirmişti. O dönemin içerisinde tedarik zincirindeki kırılmaları da tespit etmiştik. Asya’dan tedarik sağlayan kargo uçak fiyatları Şubat 2020 ile Mayıs 2020 arasında 10 kat artmıştı. Bunun gerekçesinin Çin’de operasyonların kilit noktalarında olan deniz ve hava liman işletmelerinin pandemi sebebiyle kapalı olması olduğunu düşündük. Ne var ki aradan geçen 19 aydan sonra halen tedarik zincirindeki sorunların çözülemediğini görüyoruz. Otomotiv sektörünün bu sebeplerle araç imalatında sorun yaşadığını ve otomobil arzında önemli düşüşler olduğunu da okuyor, yaşıyoruz. Peki neler oluyor?
Avrupa’da trafiğe yeni çıkan araçların sayısındaki gelişimi aylık olarak bu grafikte görebiliyoruz. 2021’in Haziran ayından itibaren sert bir düşüş görülüyor. Gelen ilk bilgilere göre Ekim ayında da süren bu düşüş yüzde 30 civarında bir daraltmaya yaklaşıyor. Bunun sebebinin de araç imalatında elektronik parça eksikliğine bağlı imalat kaybı olduğu biliniyor.
PANDEMİ ETKİSİ
2020 Mart’ından bu yana tüm dünyada sert şekilde ekonomik etkileri görülen pandemi sebebiyle belirli sektörlerde yoğun talep artışı yaşanıyor. Bunlar mantıklarına göre incelediğimizde aşağıdaki şekilde sıralanıyor:
Mobil telefon talebi: Sosyal ilişkilerin virüsün bulaşma ihtimalini azaltmak için dijital platformlara kayması sebebiyle mobil telefonlara talep artıyor. Ancak bu telefonlar akıllı telefonlar oluyor ki sosyal medya ve diğer çevrim içi hizmetler kullanılabilsin.
Yüksek debili iletişim talebi: Çevrim içi hizmet talebinin artışı iletişim kanallarında debiyi arttırmayı gerektirdi. Aynı zamanda data hattı hizmetinin de yaygınlaştırılması gerekiyor ki köyden de şehir meydanından da bağlı kalınabilsin. Ya da dersler internet üzerinden yapılabilsin.
Adrese teslimat talebi: Gerek tüketicilerin gelememesi gerekse de çalışanlara yönelik endişeler kargo hizmetine olan talebi beklendiği gibi patlattı.
Lojistik destek talebi: Adrese teslimatı yapabilmek için aracından kolisine, sürücüsünden depolamasına kadar; her alanda yoğunlaşan bir lojistik hizmeti beklentisi oluştu.
Otomobil talebi: Toplu taşımadan uzaklaşarak virüslü ortam riskinden kaçınma refleksi otomobile olan talebi arttırdı.
TİCARET SAVAŞLARININ ETKİSİ
ABD ve Çin’in karşı karşıya geldikleri ve Donald Trump ve Xi Jinping dönemlerinde doğrudan açığa çıkan ticaret savaşları bir çok alanda etkisini gösteriyor.
Hammadde fiyatlarındaki artışlar: Ticaret savaşları çeşitli ve karşılıklı vergilendirmeler yoluyla rakibi zorlamak için emtia fiyatlarını arttırıyor. Örneğin çelik fiyatlarının artışını buna bağlayabiliriz. Aynı zamanda elektronik eşyaya olan talep de belirli madenlerin, yine örnek olarak magnezyum veya lityumun fiyatlarını arttırıyor.
Lojistik maliyetlerinde sert artışlar: Karşılıklı ticareti zorlamak için kullanılan yollardan birisi de lojistik, gümrükleme veya liman hizmetlerinde gerekli zamanını uzatan uygulamaları devreye almak oluyor. Bu da doğal olarak fiyatlara ve emtianın yerine ulaşma süresine etkiyor.
Stratejik ürünlerde pozisyon değişiklikleri: Bazı stratejik ürünler, misal yonga teknolojisi üreticileri bu savaşlardan önce yoğunlukla Tayvan ve Çin’de yer alıyordu ve bu kimse için sorun değildi. Ancak şimdi dünyanın en büyük elektronik yonga imalatçısının Tayvan’da olması ve ABD etkisiyle Huawei gibi Çinli müşterilerinden uzaklaştırılmak istenmesi işleri karıştırıyor.
Stratejik coğrafya tanımlarında değişiklikler: Daha önceki dönemlerde enerji bağımlılığını ve rakibin enerjiye ulaşımını öne çıkaran ABD dış ilişkiler doktrinleri artık elektronik altyapı (Telefonda 5G, yapay zeka veya ileri yonga teknolojisi gibi) bileşenlerini daha kritik konuma taşıyor. Dolayısıyla petrol üreten ülkeler yerine elektronik ekipman üreten ülkeler değer kazanıyor. Burada da Tayvan’ın ne kadar değerlendiğini görüyoruz.
NEDEN TAYVAN ?
Tarihi 37 yıllık olan TSMC (Taiwan Semiconductors Manufacturing Company) isimli bir şirket dünya elektronik pazarında çok kritik bir yerde duruyor. Kendisi nihai ürün üretmeyen bu şirket mevcut 17 fabrikasında elektronik eşya üreticilerinin veya elektronik kontrollü ürün üretenleri ihtiyaç duyduğu elektronik yongaları (kamuoyunda yaygın adıyla elektronik çipleri) üretiyor. Bu fabrikaların 13 tanesi Tayvan’da 2 tanesi Çin’de ve ABD ile Singapur’da da küçük birer birimleri var. Dünya pazarının yarısından fazlasını yaptığı teknolojik atakla ele geçiriyor bu şirket. Sadece cep telefonlarına değil, otomobilden asansöre, elektrikli yıkama makinelerinden buzdolaplarına kadar her tarafımızdaki eşyalarımızın içinde bu yongalar mevcut.
Yukarıda belirttiğimiz sebeplerden dolayı yonga talebinde bir patlama söz konusu bu sene. TSMC şirketinin verdiği tüm dünya basınında yer alan bilgiye göre bu talebi 2021 ve 2022’de karşılamaları mümkün değil. Şirketin 2022 sonunda devreye alacağı yeni bir Tayvan fabrikası ve 2023’de devreye alacağı ABD’de Arizona’da ikinci bir yeni fabrikası var. Bunlar devreye girmeden elektronik yonga talebinin karşılanması zor görünüyor. Ekim’in son günlerinde gelen bir açıklama ile yeni bir fabrikayı 2024’de devreye almak üzere Japon Devletiyle anlaştıklarını da okuduk.
Sanırım Tayvan’ın sadece Komünist Çin – Milliyetçi Çin politik ayrılığı sebebiyle önemli olmadığını anlatabilmişimdir. Stratejik önemi siyasi ve coğrafi konumunun yanı sıra elektronik bileşen imalatındaki kapasitesi ve teknolojisinden kaynaklanıyor.
NEDEN OTOMOTİV ?
Buraya kadar her şey iyi de neden sadece otomotiv derseniz o zaman bu işin sadece otomotivi etkilemediğini söylemek gerekir. Yaşadığımız bu yetersiz arz durumu, dijital sektörünün devleri için önemli sonuçlara yol açmış durumda: Playstation 5 tüm ülkelerde yoklar arasında; Apple, yeni iPhone 12'sinin piyasaya çıkışını erteledi. Ayrıca Samsung, en son yeniliği Galaxy Fold isimli akıllı telefon için satış ve üretim sayılarını düşürmek zorunda kaldı..
Diğer sektörler gibi otomotiv de elektronik parça sıkıntısından etkileniyor: Otomotiv markaları; General Motors, Ford, Honda ve Fiat da dahil olmak üzere 672.000 otomobilin teslimatını 2022'ye ertelemiş durumdalar. Bazı firmalar fabrikalarının üretimini sınırlı sürelerle durdurdular; misal Renault, Peugeot, Audi, Opel, Toyota. Talebin artması ve arzın azalması otomobilde fiyatları arttırdığı gibi bugün Fransa’da sıfır otomobil alabilmek için 6 aya ulaşan beklemeler söz konusu. Hatta bugün Fransa'da sıfır fiyatından daha pahalıya satılan kullanılmış arabalar bile var! Bu durum Türkiye’ye özgü değil kısacası.
TSMC’nin müşteri profiline baktığımızda otomotivin sert etkilenmesinin iki sebebini daha görüyoruz.
TSMC’nin toplam gelirinde otomotivin payı yüzde 4 civarında. Dolayısıyla elektronik devlerinin alımlarının yanında çok küçük kalıyor ve anladığım kadarıyla sınırlı kapasite problemi karşısında öncelik otomotive verilmiyor.
TSMC’nin imalatında otomotivin tükettiği ürünler diğerlerine göre teknolojik olarak da en son seviyede değiller ve bu da fiyatlarını etkiliyor. Bunu da TSMC’nin Ekim 2021’de yayınladığı ürün fiyatlarına zam oranından anlayabiliyoruz. Akıllı telefonlara giden yongalara yüzde 10 zam yaparken otomotive gidenlere yüzde 20 zam yapmışlar. Buradan da otomotiv için satış endişesi duymadıklarını anlayabiliyoruz.
NELER BEKLENMELİ ?
Yukardaki paragraflarda da belirttiğim gibi 2022 yılının sonuna kadar bu sıkıntılı sürecin devam edeceğini düşünmek gerekir. ABD ve Tayvan’daki yeni fabrikalara ulaşana kadar TSMC’nin kapasite problemi sürecek gibi görünüyor.
Avrupa Birliği üyesi 16 ülke Fransa ve Almanya da dahil olmak üzere, Avrupa’da kendi imalatçılarını aramak üzere harekete geçmiş durumdalar. Benim bildiği kadarıyla Türkiye’nin böyle bir girişimi veya Avrupa’nın girişimine katılımı da yok. Aslında bu çalışmaya katılanların daha hızlı teknoloji öğreneceğini söylemek kehanet olmaz.
Yarı iletkenlerde kullanılan gofret terimi neyi ifade ediyor?
| Elektronikte, gofret terimi (görünümdeki benzerlikten dolayı kelimenin tam anlamıyla İngilizce "gofret"), mikro elektronik bileşenleri üretmek için kullanılan çok ince bir gofret veya monokristal yarı iletken malzemeden bir plakayı belirtir. Bir gofret (dilim veya substrat olarak da adlandırılır), entegre devrelerin imalatında ve fotovoltaikte güneş pilleri üretmek için kullanılan kristalin silikon (c-Si) gibi ince bir yarı iletken dilimidir. Gofret, gofretin içine ve üzerine yerleştirilmiş mikro elektronik cihazlar için alt tabaka görevi görür. |
Elektronik yonga imalatı çok gelişmiş bir teknolojidir. Gofretlerin üzerine yerleştirilen elektronik parça sayısı binlerle ifade edildiğinde ne kadar dar bir alana ne kadar çok işlem kapasitesi yerleştirildiği daha iyi anlaşılabilir. TMSC’nin bu imalat kapasitesi ve teknolojisinde en yakın rakiplerinden en az iki yıl önde olduğu ifade edilmekte ve ABD, Çin, Japonya ve Avrupa bu firmayı kendi topraklarında imalata ikna etmeye çalışmaktadır. Şu ana kadar ABD ve Japonya’da birer yeni fabrika kurulacağı da teyit edilmiştir.
( Konuk Yazar )
