Türk kahvesi UNESCO tarafından evrensel kültür mirası olarak kabul edildi
*1511’de Mekke’de 13 yıl vali kararnameyle yasaklanan kahve, UNESCO tarafından evrensel kültür mirası olarak kabul edildi
Türk kahvesi, UNESCO tarafından insanlığın somut olmayan kültürel mirası olarak kabul edilerek, sıradan bir içecek statüsünün çok ötesine geçmiştir. Hatta toplumsal hareketlere yol açabileceği endişesiyle bir padişah tarafından bile yasaklanmıştır.
Türk kahvesi Türkiye'de değil, 15. yüzyılda Sufilerin uzun ibadetler sırasında uyanık kalmak için tükettiği Yemen'de ortaya çıkmıştır. 1538'de Yemen'i fetheden Kanuni Sultan Süleyman aracılığıyla Osmanlı İmparatorluğu'na girmiştir.
Harvard Üniversitesi profesörü Cemal Kafadar'a göre, 1539'da Osmanlı amirali Barbaros Hayreddin Paşa, içinde "kahve odası" da bulunan bir mülkü tescil ettirmişti. CNN'in haberine göre, 1550'lerde İstanbul'da ilk "kahvehaneler" veya kahve dükkanları ortaya çıkmaya başladı.
KAHVE NASIL YASAKLANDI?
Kahvehaneler tartışmalı yerlerdi. Asya ve Avrupa'daki din alimleri ve siyasi liderler, buraları yıkıcı faaliyetlerin ve gereksiz tartışmaların mekânı olarak görüyorlardı. Mekke Valisi Hayır Bey, radikal fikirlere yol açabileceği endişesiyle 1511'de 13 yıl süren bir fermanla şehirde kahveyi yasakladı. Osmanlı padişahları da benzer endişelerle kahvehaneleri defalarca kapattı. Ancak kahvehaneler hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı. Londralı tur rehberi Chris MacNeil'in söylediğine göre, 17. yüzyıl İngiltere'sinde bile II. Charles, "kraliyet karşıtı ayartmalar ve ihanet dolu konuşmalar bu kahvehanelerde yapılıyor" şüphesiyle kahvehaneleri kapatmaya çalıştı.
BENZERSİZ HAZIRLAMA YÖNTEMİ
Türk kahvesi, hazırlanma yöntemi bakımından diğer kahve türlerinden temel olarak farklıdır. Gastronomi araştırmacısı Merin Sever, "Türk kahvesi ile diğer kahveler arasındaki temel fark, cezve-ibrik yönteminin esasen pişirme yöntemi olmasıdır; demleme yoluyla değil, çorba gibi suda 'pişirilerek' filtresiz bir içecek elde edilir." diyor.
TUZLU KAHVE
Güney Florida Üniversitesi'nden Profesör Seden Doğan'a göre Türk kahvesi, hem acıda hem de sevinçte sosyal ilişkileri kolaylaştıran bir "köprü" olarak "sadece bir içecekten daha fazlası".
Kahve, Türk milli geleneklerinde önemli bir yere sahiptir; nişan töreninde gelin, damadın ailesine kahve ikram eder. Gelin, karakterini test etmek için damadın kahvesine bol miktarda tuz ekler; eğer damadın kahveyi şikâyet etmeden içmesi, sabır ve olgunluğun göstergesidir.
TORTULAR ÜZERİNDE FALCILIK
Tüketimden sonra, tortu üzerinde okuma ritüeli gelir. Yazar Kylie Holmes bu uygulamayı "eğlenceli bir sembolik yorumlama" ve "toplumsal bir ritüel" olarak adlandırırken, Doğan "Bunu eğlenmek için yapıyoruz " der ve genellikle olumlu anlatılar oluşturmak için dakikalar harcarız.
AVRUPA’YA GENİŞLEME
Kahve hızla batıya doğru yayıldı ve Levant Şirketi'nin İzmir'de (bugünkü İzmir) yaşayan tüccarı Daniel Edwards aracılığıyla Londra'ya ulaştı. Edwards'ın hizmetkarı Pasqua Rosée, 1652'de Londra'nın ilk kahvehanesi olduğuna inanılan St. Michael's Alley'de bir kahvehane açtı.
Zengin tarihi ve derin kültürel önemine rağmen Türk kahvesi, espresso kadar küresel bir tanınırlığa ulaşamadı. Sever, kuşaksal bir sorun olduğuna inanıyor: "Türk kahvesini bir ritüelle sınırladık ve gençler için artık sadece ebeveynlerinizle içebileceğiniz bir şey olarak görülüyor."
Ancak uluslararası alanda tanıtımı için çabalar var. New York'ta Dr. Honeybrew olarak bilinen Uluç Ülgen, teatral kahve içme ve fal seansları sunan Türk Kahvesi Odası'nı işletiyor. "Amerikalılar, Türk kahvesinin acı tadına rağmen, fincan okuma gösterisi için son damlasına kadar içiyorlar." diyor.
Özgünlüğün tadını nerede çıkarabilirsiniz?
Gerçek bir İstanbul deneyimi için uzmanlar, İstiklal Caddesi'ndeki Hafız Mustafa, Mandabatmaz ve Mısır Çarşısı'ndaki Nuri Toplar gibi kahvenin, tercihen sıcak kum üzerinde cezvelerde yavaş yavaş demlendiği ve bol köpüklü sıcak olarak lokum ve su eşliğinde servis edildiği mekanları öneriyor.
(Michael Niculescu / stirileprotv-ro)
