Serkan KAYALAR & KÖKLÜ GEÇMİŞTEN GÜÇLÜ GELECEĞE TİKA’nın TÜRK DÜNYASINDAKİ FAALİYETLERİ
Tarihi İpek Yolu üzerinde asırlar boyunca sosyal, kültürel, siyasi ve iktisadi etkileşime ev sahipliği yapmış olan Orta Asya, köklü birikimi ile önemini korumaktadır. Bağımsızlıklarının 30. yılında Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile birlikte bugün Türk Dünyası, her alanda daha güçlü bir şekilde medeniyet yürüyüşünü sürdürmektedir. Geleceğin Asya’da olduğu ve 21. yüzyılın bir “Asya Yüzyılı” olacağı görüşü ifade edilirken, Orta Asya da bölgenin kalbi konumundadır.
Sayın Cumhurbaşkanımızın ifadesiyle “En batıdaki Asyalı, en doğudaki Avrupalı olarak müstesna bir konuma sahip olan” Türkiye, ortak dil, tarih, kültür ve gönül bağlarımızdan ilham ile bölgenin bu kapasitesinin ve potansiyelinin farkında olarak tüm kurumları ile her alanda iş birliğini derinleştirmektedir.
Bu anlamda, kalkınma işbirliğinde de TİKA, Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından Türk
Cumhuriyetlerinin bağımsızlığını kazandığı bir dönemde Merhum Cumhurbaşkanımız Sayın Turgut Özal’ın talimatı ile 1992 yılında kurulmuştur. Kuruluş amacını; Orta Asya’daki kardeş Türk Cumhuriyetleri ile idari, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda kalkınma tecrübesini paylaşmak ve iş birliğimizi güçlendirmek olarak ifade edebiliriz.
İlk ofisini 1993 yılında Kırgızistan’da açarak faaliyetlerine başlayan kurumumuz, ardından Türkmenistan, Azerbaycan, Özbekistan, Kazakistan ve Tacikistan'da ofislerini açmıştır. 1992 yılından bu yana Orta Asya’da 6000’in üzerinde proje ve faaliyet hayata geçirilmiştir.
2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin ortaya koyduğu güçlü siyasi irade, ekonomik ve siyasi istikrarla birlikte ülkemizin ilkeli ve aktif dış politikasıyla uyumlu olarak TİKA, bugün 60 ülkede 62 ofisi ile 150’nin üzerinde ülkede yılda 2000’e yakın proje gerçekleştirirken, Türk
Dünyası’na yönelik faaliyetlerini de çeşitlendirerek devam ettirmektedir.
TİKA, bugün küresel bir kalkınma iş birliği teşkilatı olarak dünyanın dört bir tarafında sürdürülebilir projeleri hayata geçirirken, Türk Dünyası bizim için önceliğini korumaya devam etmektedir.
İnsanı merkeze alan bir anlayışla TİKA, ortak yarar temelinde somut projeler hayata geçirmektedir. Bu bakımdan, kültürel iş birliği alanında, Anadolu’da İslamiyet’in yayılmasında önemli bir yeri olan ve Türk İslam âleminin manevi önderlerinden Hoca Ahmet
Yesevi ve Türkmenistan’ın Merv şehrinde yer alan Büyük Selçuklu Sultanı Sultan Sencer türbelerinin restorasyonu TİKA tarafından tamamlanmıştır. Sayın Cumhurbaşkanımızın talimatlarıyla Moğolistan'daki Türk tarihi açısından oldukça önemli olan Orhun Yazıtları ile Bilge Tonyukuk Anıtları’nın koruma altına alınması ve orada bir müze kurulması projesine başlanmıştır.
Ayrıca Başkanlığımızca anıtlara kolay ulaşım için toplamda 57 kilometre karayolu inşa edilmiştir. Aynı şekilde, Azerbaycan’da Merdekan Kalesi ve Tuba Şah Mescidi'nin restorasyonlarını da yapmayı planlıyoruz ve çalışmalarımız sürmektedir.
Sağlık alanında ise Kırgızistan’da yaklaşık 12.000 metrekare kapalı alanda hizmet verecek olan 72 yataklı Bişkek-Türk Dostluk Hastanesi’nin inşası ve donanımı TİKA tarafından gerçekleştirilmiştir. Eğitim alanında okulların inşası, tadilatı, yükseköğretim kurumlarımız ile uzun erimli iş birlikleri geliştirmeye devam edilmektedir.
“İnsanı yaşat ki devlet yaşasın” düsturuyla beşeri kapasitelerin geliştirilmesine öncelik veren TİKA bugüne kadar, birçok alanda Orta Asya’dan gelen 25 binin üzerinde uzmana yönelik eğitim ve tecrübe paylaşım programlarını hayata geçirmiştir. Kalkınmanın ekonomik boyutuna da önem veren kurumumuz tarım, hayvancılık, ormancılık ve endüstriyel alanlarda istihdamı destekleyici projelere ağırlık vermektedir.
Bu anlamda, Karabağlı muhacirlere yönelik olarak Azerbaycan’da bal üretim ve paketleme tesisi kurulmuş ve ürünler bugün “Qarabağlı” markası ile satılmaktadır.
Bu tür insan hayatına dokunan projeleri çeşitlendirerek artırmak ve kardeşlerimizin yaşadıkları coğrafyada sürdürülebilir kalkınmaya yardımcı olacak adımlar atmak en büyük arzumuzdur. Özellikle gelişen ülkeleri tehdit eden terör ve aşırıcılık gibi unsurlarla mücadele adına önümüzdeki dönemde gençlerin istihdamını, girişimciliği, mesleki gelişimi destekleyen projelere daha fazla ağırlık vermeyi planlıyoruz.
Sayın Cumhurbaşkanımızın ifadeleriyle; “Bizleri bir araya getirenin sadece dilimiz, tarihimiz ve kültürümüz değil, güvenli ve müreffeh bir geleceği hep birlikte inşa etme arzu ve irademiz” olduğunun bilinciyle hareket etmeye devam ediyoruz.
Bugün Türk Cumhuriyetleri önemli bir refah ve kalkınma seviyesine ulaşmış ve kişi başı milli gelir, temel altyapı yatırımları, ekonomik rekabet kapasiteleri anlamında önemli ilerlemeler kaydetmişlerdir. Ulaştıkları bu refah ve kalkınma düzeyinin bir sonucu olarak Kazakistan ve Azerbaycan gibi kardeş ülkeler, KA ZAID ve AIDA isimleriyle kendi uluslararası iş birliği ajanslarını kurarak kalkınma tecrübelerini paylaşacak noktaya gelmiştir.
TİKA olarak bu kurumlar ile güç birliği yapmakta ve üçüncü ülkelere yönelik iş birlikleri gerçekleştirmekteyiz.
Örneğin, Kenya’da Azerbaycan’dan ve Türkiye’den doktorların ortak bir sağlık taraması gerçekleştirme imkânı sağlanmıştır. Önümüzdeki dönemde buna benzer farklı iş birliği modellerinin Afrika, Güney Asya, Orta Doğu ve Balkanlar gibi birçok coğrafyada hayata geçirilmesi planlanmaktadır.
Aynı şekilde çok taraflı ilişkilerin ve iş birliklerimizin önemli bir sacayağını da Türk dünyasına yönelik olarak kurulan somut iş birliği mekanizmaları oluşturmaktadır.
TÜRKSOY, TÜRKPA gibi birçok kuruluşun yanı sıra Türk Devletleri Teşkilatının faaliyetlerine TİKA olarak katkı vermeye gayret ediyoruz.
Kazakistan’da ve genel olarak Türk Dünyası içerisindeki önemli iş birliği ortaklarımızdan biri de Ahmet Yesevi Üniversitesi’dir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından kısa bir süre önce “Orta Asya’nın tarihi ilim ve kültür merkezi olan Türkistan şehrini kalkındırmak” göreviyle temelleri atılan Ahmet Yesevi Üniversitesi, binlerce uluslararası öğrencisiyle bölgenin ilim ve kültür anlamındaki merkezi olma misyonunu bugün de muhafaza etmektedir. Aynı zamanda Türkiye’nin Kazakistan ve Orta Asya’daki Türk cumhuriyetleri ile olan derin kardeşlik ve gönül bağının bir sembolüdür.
Türk Dünyasının çeşitli alanlarda uzmanlaşmış insan gücüne her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyduğu bu dönemde Ahmet Yesevi üniversitemiz, uzun yıllardır oynadığı öncü rolü ve sunduğu değerli akademik katkıları devam ettirmektedir. TİKA olarak özellikle 2000’li yıllardan itibaren Ahmet Yesevi Üniversitesi ile ortak olarak geliştirdiğimiz projelerin sayısı yıldan yıla artış göstermiş ve bugüne kadar uluslararası sempozyum ve konferansların düzenlenmesi, yaygın eğitim merkezi bünyesinde çeşitli bölümlerin kurulması, toplu sünnet organizasyonları, laboratuvar kurulumu, uzman ve ekipman desteği verilmesi gibi 30’a yakın önemli proje hayata geçirilmiştir.
Türk Dünyası, Orta Asya’dan neşet ederek günümüze kadar süregelen büyük bir medeniyeti ve kültürel birikimi Balkanlardan Orta Doğuya, Kuzey Afrika’dan Avrupa’ya kadar geniş bir coğrafyada inşa etmiştir. Tarihin her döneminde önemini koruyan bölge, yükselen güçleriyle birlikte 21. yüzyıla damgasını vurmaya adaydır. «Dilde, işte, fi kirde birlik» anlayışından yola çıkan TİKA da, Türk Dünyası’nın geleceğinin parlak olduğuna inanmaktadır. Bu bakımdan, Sayın Cumhurbaşkanımızın güçlü liderliğinde kurumumuz, bölgedeki projelerini çeşitlendirerek çalışmaya ve proje üretmeye devam edecektir. Kazakistan’ın ve bölgenin önde gelen yükseköğretim kurumlarının başında gelen ve bugüne kadar önemli iş birlikleri gerçekleştirdiğimiz Ahmet Yesevi Üniversitesi’nin çalışmalarında emeği geçen herkesi tebrik ediyor ve önümüzdeki dönemde de 30 yıla sığdırdığı başarılarının artarak devam edeceğine yürekten inancımızı ve her daim işbirliğimizi sürdüre bildirmekten mutluluk duyuyoruz.
(Kazakistan’da yayınlanan Sarasöz Dergisi’nin Ahmet Yesevi özel sayısından alıntıdır)
