“Rumen iş dünyası hükümete alternatif ekonomik plan oluşturmalı”

*Romanya Hükümetinin yöneldiği ekonomik politikalar Rumen girişimcileri, yabancı yatırımcıları, özel şirketleri bir araya getirerek ortaya alternatif bir plan çıkardı

Romanya’da Hükümetin vergi ve harçları artırma, bürokratik bütçe uygulamasını sürdürme planına alternatif olarak iş dünyasının Romanya için kendi ekonomik planlarını ortaya koyduğu belirtildi.

Ziarul Financiar gazetesi Yazı İşleri Müdürü Cristian Hostiuc, yaptığı analizi aktardığı yazısının satır başları şöyle:

“On yıllık bir mali sessizliğin ardından, özel şirketler, özellikle de Romen şirketleri, bir gecede yeni bir gerçekliğe uyandı: Marcel Ciolacu liderliğindeki PSD/PNL hükümetinin paraya, çok fazla paraya ihtiyacı var, ancak ücretler ve vergileri artırmaya dayanan bu planın kurtarıcı olması mümkün değil.

Bütçe durumu felaket, hükümet her ay bütçe açığı veriyor ve maliyeti ne olursa olsun giderek daha fazla borçlanmak zorunda kalıyor, kamu borcu hızla artıyor ve giderek de artacak ve tüm bakanlıklarda, tüm kurumlarda kamu idaresi giderek daha bürokratik, fanatik ve açgözlü hale geliyor.”

“Kamu borcu üç yılda böyle ikiye katlandı ve dünya paranın nereye gittiğini merak ediyor, çünkü sağlık sisteminde, eğitimde, ulaşım altyapısında pek görülmüyor.

Sorun şu ki, ekonomi gerilemeye başladı (bu yılın dokuz ayından sonra ekonomik büyüme yalnızca yüzde 1,1, yani tahminlerin yarısı) ve 1 Kasım ile 1 Ocak'tan itibaren vergi ve harçlarda yapılan artışın arka planına karşı, ekonomi daha da mı düşecek? Mali belirsizlikler nedeniyle şirketler yatırımlarını askıya aldı, artık işe alım yapmıyor ve işgücü piyasası son beş yılın en düşük büyüme oranına sahip.

Parti bittiği için devlet tahminlerden daha az gelir topladı ama bunun yerine artırdığı harcamalarını sürdürdü.

“Bütçenin raydan çıkmasını önlemek için hükümet, tedarikçilere yaptıkları işlere ilişkin ödemeleri ertelemeye başladı; inşaatçılarınıza durumun ne kadar kritik olduğunu söyleyin. Tıp sektöründe de durum benzer, yıl sonuna bir ay kala hastanelerde para bitti, eğitimde okullarda sabun ve tuvalet kağıdı kalmadı, başka bir şeyden bahsetmeye bile gerek yok.

Băsescu'nun bütçede maaşları bir gecede yüzde 25 oranında düşürdüğü ve KDV'yi yüzde 20'den yüzde 24'e çıkardığı 2010'daki olaydan sonra bütçe durumu hiç bu kadar kritik olmamıştı.

Sorun şu ki, Kasım ayında ve 1 Ocak 2024'ten itibaren ücret ve vergilerde yapılacak artışlar bütçe durumunu dengelemeye yetmeyecek.”

“2024 yılında gergin bir seçim yılı geçireceğiz ve hükümet, özel şirketlerin istediği gibi bütçe harcamalarını kısmayacak, aksine harcamaları daha da artıracak. Emeklilik maaşlarındaki artışta neler olduğuna bakın, eşi benzeri görülmemiş bir siyasi abartı yaşanıyor.

Bu faturayı kim ödeyecek? Özel sektör, özel şirketler hem Romen hem de çok uluslu, özel sektör çalışanları. Şirketler daha yüksek vergi ve harç ödemek zorunda kalacakları ve ekonomik kriz nedeniyle gelirleri azalacağı için ücret artışları için paraları olmayacak.

Bunun yerine hükümet sağa sola verecek (sağlık sektörü, eğitim sektörü, kamu kurum ve kuruluşları sadece vaat edilen maaş artışlarını bekliyor), çünkü Marcel Ciolacu, Nicolae Ciucă onlardan değil, özel sektör tarafından ödenen vergi ve harçlardan veriyor.”

“Tüm koalisyonlar, konfederasyonlar, hem Romen hem de yabancı özel şirketlerin patronajları protesto ediyor, seslerini giderek daha fazla yükseltmeye başlıyorlar, ancak gerçekte güçleri son derece sınırlı.

Paradoksal olarak, son on yılda olduğu gibi ekonomi ve iş dünyası büyürken, özel şirketlerin gücü azaldı çünkü girişimciler devletin ne yaptığına bakmadı ve kendi kazançlarını işaretlemekle meşguldü.

Bunun yerine devletin ve kamu yönetiminin gücü katlanarak arttı çünkü harcayacak daha fazla parası vardı. Bütçe sektöründe çalışanların sayısı arttı (yaşasın PNL!) ve yönetimin görünen ama aynı zamanda gizli gücü de giderek daha açgözlü hale geldi.

Avrupa programlarının ve kamu yönetimindeki yatırım programlarının ne kadar zor olduğuna bakın. Aylarca, yıllarca her türlü yetkiyi bekliyorsunuz, bir ilçe meclis başkanı için, bir belediye başkanı için, bir idare başkanı için şapkanız ve kılıcınız hazır duruyorsunuz ki paranızı toplayın, iflas etmeyin.

Kamu sektöründeki tüm bu çılgın model, Romanya'daki oldukça küçük vergi sisteminden memnun olan, ekonominin büyümesinden memnun olan ve mali bütçeyi de kapsayan kamu borcundaki artışın desteğiyle özel şirketlerin gözü önünde gelişti.

Ne yazık ki artık kamu maliyesi ancak vergi ve harçların artırılmasıyla çözülebilecek bir çıkmaza girmiş durumda. Çünkü siyasi açıdan bütçe harcamalarının azaltılması kabul edilmiyor.

Özel sektörün bütçe harcamalarının azaltılmasını istemesi boşunadır.

Kalkınma koalisyonları, işveren konfederasyonları, iş dünyası dernekleri bir araya gelmeli ve hükümete doğrudan karşı çıkmalı, kendi kamu bütçelerini, artan vergi ve harçlara yönelik kendi çözümlerini, eğitim sektörünün nasıl olması gerektiğine dair kendi modellerini masaya koymalıdır.

Özel şirketler, vergi boşluklarının kaldırılması gereken, kabul edilecek bir ücret ve vergi sistemini masaya koymalıdır (ve dünyanın bunu anlaması gerekir). Dahası, bu sistem çalışmayı ve yatırımı teşvik etmeli ve temettüler veya diğer şekillerde sermayenin çekilmesini daha az sağlamalıdır.

Eğitim ve sağlık sistemi söz konusu olduğunda herkes çözümlerin devletten gelmesini bekliyor ve bu koşullar altında kamu sisteminin kendini yenileme şansı yok ve hiçbir şeyi değiştirmek istemiyor. Burada herkes para ve para istiyor, herşeyi şeyi değiştirmek için değil.

Özel şirket birliklerinin bir eğitim modelini, bir tıbbi altyapı modelini, bir ulaşım altyapı planını masaya koyması gerekiyor. Şu anda hükümet paranın bir kısmını yollara ve insanların bulunmadığı bölgelerdeki yollara harcıyor.

Romanya'nın uygulanabilir alternatiflere, gerçekçi planlara, kamu sektöründe reforma, dört yılda, sekiz yılda, on yılda uygulanabilecek kendi vergi planına ihtiyacı var.

Girişimciler, hükümetten bütçe harcamalarını bir gecede azaltmak için önlemler almasını boşuna talep ediyorlar; oysa bu yasal açıdan mümkün değil ve siyasi olarak da kabul edilmiyor.”

“2024'ten itibaren tartışma konusu bu olsa gerek.

Beğenin ya da beğenmeyin, mali tsunami 2025'ten itibaren gelecek ama en azından özel sektördeki kayıplar daha yönetilebilir ve daha iyi yönetilebilir, böylece benzeri görülmemiş bir bütçe, mali ve ekonomik krizle uyanmayacağız.”