Romanya’da Son Ekonomik Gelişmeler Üzerine Birkaç Not

*Ercan Çölmekçi

Romanya’ya özellikle Türkiye’den yatırım için gelen girişimci iş insanlarımız, dostlarımız ve burada yıllardır iş yapan arkadaşlarımızla yaptığımız görüşmelerin ana konusu ekonomi oluyor. Buraya geliş amaçları da zaten iş, yatırım ve gelecek planları.

“Romanya’da işler nasıl gidiyor? Enflasyon ne durumda? Hükümet değişirse yatırım ortamı etkilenir mi?” gibi sorular sıkça gündeme geliyor.

Ben de hem 20 yılı aşkın süredir bu ülkedeki tecrübeme, hem de kendi danışmanlık şirketimizden edindiğimiz güncel bilgilere dayanarak şunu söylüyorum: Romanya’da sistem oturmuş durumda. Koalisyonlar bozulsa da, hükümetler değişse de, kurumlar çalışıyor ve sürdürülebilirlik devam ediyor.

Elbette son dönemde alınan ekonomik kararlar biraz kötümserlik yarattı. Vergi artışları, enerji piyasasındaki düzenlemeler ve KDV değişiklikleri piyasada hissediliyor. Ama yine de Romanya’nın farkı, kurumların çalışmaya devam etmesi.

Merkez Bankası bunun en somut örneği. 34 yıldır aynı başkan, Mugur Isărescu, görevinin başında. Avrupa’da bu kadar uzun süre görev yapan başka merkez bankası başkanı yok. Geçen gün yaptığı açıklamada, Eylül’de enflasyonun %9,5 civarında zirve yapacağını ama 2026 sonunda yeniden %3 seviyelerine ineceğini söyledi. Yani diyor ki: “Bugünkü sıkıntılara aldırmayın, uzun vadede rotamız istikrar.

Kriz Sadece Romanya’nın mı?

Eurostat verilerine göre Romanya’nın kamu borcu GSYH’nin %68,9’una çıktı. Evet, Maastricht sınırı %60, ama Avrupa’da Romanya’dan çok daha borçlu ülkeler var:

• Yunanistan %152
• İtalya %138
• Fransa %114
• Belçika %107
• İspanya %103

AB dışına bakarsak da tablo benzer: ABD %122, Kanada %107, İngiltere %101, Çin %96.

Yani borç meselesi sadece Romanya’ya özgü değil. Fark şu: Romanya’nın borcu son yıllarda hızlı artış gösterdi. 2015’te %37 seviyesindeydi, 2020’de hâlâ %50’nin altındaydı, bugün ise %70’e yaklaşmış durumda. Sorun borcun varlığından çok, bu hızlı yükselişin işaret ettiği gidişat.

Sonuç ve Bizim Açımızdan

Kriz sadece Romanya’nın mı? Rakamlar açısından hayır. Ama artış hızına bakarsak evet, Romanya’da dikkat edilmesi gereken bir tablo var.

Ve unutmayalım: Romanya ekonomisindeki her dalgalanma, bu ülkede yaşayan Türk iş insanlarını, esnafını ve çalışanlarını da doğrudan etkiliyor. Türk şirketleri bugüne kadar özellikle altyapı projelerinde çok başarılı işler yaptı. Bundan sonra da yapacak. Ama yatırım planlarken sistemin uzun vadeli istikrarını, borcun seyrini ve finansman maliyetlerini dikkate almak şart.

Türk İşadamlarına Tavsiyeler

Romanya’da iş yapmak isteyen yeni yatırımcılara birkaç önerim var:

• Mutlaka lokal profesyonel danışmanlık şirketleriyle çalışın. Buradaki mevzuatı ve işleyişi en iyi onlar biliyor.
• Muhasebeye çok önem verin. Romanya’da muhasebe sistemi sıkı ve şeffaflık temelinde işliyor. Yanlış yapılmış bir muhasebe, en iyi yatırımı bile sıkıntıya sokabilir.
• Bürokrasi bazen yorucu olabilir ama sistem çalışıyor. Sabırlı ve planlı olan her işadamı burada karşılığını alır.

Bir işadamı gözüyle son sözüm: Romanya hâlâ yatırımcıya güven veren bir ülke. Kurumları çalışıyor, Merkez Bankası istikrarı koruyor, demokrasi işliyor. Krizleri konuşuyoruz ama büyük resimde hâlâ güven veren bir zemindeyiz.

Romanya’da iş yapmayı düşünenlere kapı açık; yeter ki doğru hazırlıkla ve güvenle gelsinler.