‘Romanya yeni bir siyasi ve ekonomik kriz ile karşıkarşıya’
*FT: Romanya, kemer sıkma önlemlerinin ardından yeni bir siyasi ve ekonomik kriz riskiyle karşı karşıya
On yıl önce büyük protestolara yol açan ve Avrupa'da hükümetlerin düşmesine neden olan kemer sıkma önlemleri, yetkililerin 2024'te GSYİH'nın %9,3'üne ulaşarak Avrupa Birliği'ndeki en yüksek rekor kamu açığını kontrol altına almaya çalıştığı Romanya'da yeniden ön plana çıkıyor.
Maliye Bakanı Alexandru Nazare, Financial Times'a yaptığı açıklamada, ilk vergi artışları ve harcama dondurma paketinin 1 Ağustos'ta yürürlüğe girdiğini, aşırı sağ muhalefetin de kısmen körüklediği protestolara rağmen önümüzdeki aylarda iki paket daha uygulamaya konulacağını söyledi.
Bütçe açığı, önceki hükümetin geçen yılki seçimlerden önce kemer sıkma önlemleri almakta tereddüt etmesinin ardından patladı ve şimdi mali durum hızla düzeltilmeyi gerektiriyor. Şimdiye kadar alınan önlemler arasında standart KDV oranının %19'dan %21'e çıkarılması, özel tüketim vergilerinin artırılması ve kamu sektörü ücret ve emeklilik maaş artışlarının 2026'ya kadar dondurulması yer alıyor. Devlete ait şirketlerin yönetimini yeniden yapılandırmayı ve 45 yaş civarında emekli olabilen hakimler de dahil olmak üzere eski ileri gelenlere özel emeklilik maaşlarının kaldırılmasını amaçlayan daha kapsamlı reformlar hâlâ tartışılıyor ve ülkenin mali sağlığı açısından hayati önem taşıyor.
Bakan Nazare, bu önlemlerin popüler olmadığını kabul ediyor, ancak mali sürdürülebilirlik ve adaleti sağlamak için bunları "gerekli" görüyor. "Hepimiz bütçenin mevcut durumunun ve bu reformların öneminin farkındayız," diye vurguladı.
Romanya'nın ekonomik durumu zorlu olmaya devam ediyor: Üç büyük kredi derecelendirme kuruluşu da, hızla artan borç ve yüksek enflasyon nedeniyle ülkenin notunu "çöp" statüsüne yakın, marjinal yatırım yapılabilir seviyeye düşürdü. Gayri Safi Yurtiçi Hasıla ikinci çeyrekte yalnızca %0,3 büyüdü ve Merkez Bankası, faiz oranının %6,5 seviyesinde sabit tutulması nedeniyle ekonomik büyümede daha fazla yavaşlama olacağı konusunda uyarıyor.
Siyasi açıdan istikrarsızlık, ekonomik zorlukları daha da kötüleştiriyor. Aralık 2024'teki cumhurbaşkanlığı seçimlerinin Rusya'nın müdahalesi iddialarının ardından iptal edilmesiyle tetiklenen siyasi kriz, uzun bir belirsizlik dönemine yol açtı. Haziran 2025'te göreve gelen AB yanlısı Cumhurbaşkanı Nicușor Dan liderliğindeki hükümet, dört partiden oluşan kırılgan bir koalisyona dayanıyor. İç gerginlikler aşikâr: Bir başbakan yardımcısı yakın zamanda yolsuzluk iddiaları nedeniyle istifa etti ve Nicușor Dan tarafından kurulan parti USR, eski Cumhurbaşkanı Ion Iliescu'nun cenazesine katılmayı reddettikten sonra koalisyonun diğer üyeleriyle anlaşmazlığa düştü.
Bu arada, geçen yılki parlamento seçimlerinde ikinci sırada yer alan aşırı sağcı AUR partisi, anketlerde iktidar partilerini geride bırakarak oyların yaklaşık %40'ını aldı. AUR, artan hayat pahalılığı ve siyasetçilerin yalnızca kişisel ve grup çıkarları peşinde koştuğu algısı nedeniyle halkın hoşnutsuzluğundan faydalanıyor.
Özel emeklilik sisteminin elden geçirilmesi ve kayırmacılıktan etkilenen kamu şirketlerinin yeniden yapılandırılması gibi kritik reformlar, pandemi sonrası Avrupa fonlarına erişim için zorunlu koşullardır ve bu fonların gelecek yıl sonuna kadar kullanılması gerekmektedir. Romanya, yakın zamanda başlangıçta tahsis edilen 28,5 milyar avronun neredeyse dörtte birini kaybedeceğini ve şimdiye kadar 10 milyar avrodan azına erişildiğini duyurdu.
Alexandru Nazare, koalisyondaki partilerin bu fonları korumanın risklerinin farkında olduğunu vurguluyor. Bakan, "Avrupa fonlarına erişim ve bunları en üst düzeye çıkarmak, sol veya sağ meselesi değil, Romanya'nın kalkınması için stratejik bir seçenektir," dedi.
Ayrıca hükümet, kamu hizmetlerinin dijitalleştirilmesini hızlandırmayı, vergi tahsilatını ve yerel yönetimi kolaylaştırmayı, maliyetleri düşürmek ve şeffaflığı artırmak için enerji ve telekomünikasyon gibi temel sektörleri düzenlemeyi planlıyor.
Ancak Nazare, bu karmaşık reformların büyük olasılıkla mevcut hükümetin görev süresinin sonuna, yani üç yıla kadar tam olarak hayata geçirilemeyeceğini kabul etti. Koalisyonun erken dağılma riski sorulduğunda ise bakan iyimserliğini dile getirdi: "Bu koalisyonun bu zorlu dönemi atlatana kadar birlikte çalışacağına inanıyorum."
Aarhus Üniversitesi'nden Costin Ciobanu gibi siyasi analistler ise, erken seçim korkusunun hükümeti yalnızca kısa bir süre, bir yıldan az bir süre iktidarda tutabileceğini, AUR'nin anketlerde neredeyse yüzde 40'lık bir oyla önde olduğunu ve koalisyondaki her partinin ancak yüzde 20'ye ulaşabildiğini göz önünde bulundurarak daha temkinli davranıyorlar.
Vatandaşlar önlemlerin etkisini hissediyor ve hükümete şüpheyle yaklaşıyor. Bükreşli 49 yaşındaki mühendis Cristina, "Para gerekli, ancak bu KDV artışıyla her şey çok daha pahalı hale geldi. Umarım devasa ve haksız yere alınan özel emeklilik maaşları düşürülür." diyor.
53 yaşındaki işçi Mihai ise, sıradan insanların neden açığın yükünü çekmesi gerektiğini merak ediyor: "Ben ve diğerleri vergi ödediysek, bu açık nereden çıktı? Biri hata yaptı, bırak da birileri ödesin."
(Puterea / Andrei Ceausescu)
