Nazım Turan & Bir Köylü Çocuğundan Modern Heykelin Kurucusuna

Birkaç gün önce Romanya’da Constantin Brâncuși’nin Ulusal Günü anıldı.

Her yıl 19 Şubat’ta, yani doğum gününde, bu büyük sanatçı ülkesinde ve dünyada saygıyla hatırlanıyor.

Tam da böyle bir zamanda onun hikâyesini yeniden anlatmak gerekiyor.

Çünkü bu sadece bir sanatçının hikâyesi değil.

Bir köylü çocuğunun inatla yürüyüşünün hikâyesi.

Romanya’nın Gorj bölgesindeki küçük Hobița köyünden çıkan bir çocuk…

Cebinde para yok. Ama aklında tek bir hedef var: Paris.

Adı: Constantin Brâncuși.

***

Çocukluk: Ağacın İçindeki Şekli Görmek

1876’da yoksul bir Romen ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Küçük yaşta çobanlık yaptı. Hayat ona erken yaşta sorumluluk yükledi.

Ama onun başka bir tarafı vardı.

Ağacı seviyordu. Tahtayı seviyordu. El emeğini seviyordu.

Köyde bulduğu her odun parçasını oymaya çalışırdı. Basit bir çakıyla şekiller çıkarır, ağacın içindeki formu arardı. Daha çocukken şunu sezmişti: Şekil dışarıdan değil, içeriden çıkar.

Bu merakı onu önce Hobița’ya en yakın büyük şehir olan Craiova’ya götürdü. Orada sanat eğitimi aldı. Ardından Bükreş Güzel Sanatlar Okulu’na girdi. Başarılıydı. Ama içinde bir huzursuzluk vardı.

Çünkü o dönemde sanatın kalbi Paris’te atıyordu.

Neden Paris?

Paris, o yıllarda dünyanın sanat merkeziydi. Ressamlar, heykeltıraşlar, düşünürler oradaydı. Heykel sanatının zirvesindeki isimlerden biri olan Auguste Rodin de Paris’teydi.

Brâncuși için Paris bir şehir değil, sanatın kalbiydi.

Devletten burs istedi. Reddedildi.

“Olmaz,” dediler.

“Bu iş hayal,” dediler.

O ise yürümeyi seçti.

***

2.000 Kilometrelik Yol

Yanında birkaç parça kıyafet ve bir flüt vardı.

1904’te yola çıktı. Yürüyerek.

Avusturya’yı geçti. Almanya’da bazen bir hanın arkasında, bazen bir ahırda uyudu. Aç kaldığı günler oldu. Küçük işlerde çalıştı. Bulaşık yıkadı, hamallık yaptı. Korolarda şarkı söyleyerek bir tas çorba kazandı.

Yağmur altında yürüdü. Soğukta titredi. Ayakkabıları yıprandı, ayakları yara oldu.

Bavyera’da zatürreye yakalandı. Bir hayır hastanesinde ölümle burun buruna geldi.

Ama vazgeçmedi.

İyileşti ve tekrar yürüdü.

Aylar sonra Paris’e ulaştığında yorgundu ama kararlıydı.

***

Gölgeden Çıkmak

Rodin’in atölyesine girdi. Büyük ustanın yanında çalıştı.

Birçok kişi için bu zirveydi.

Ama o şunu söyledi:

“Büyük ağaçların gölgesinde hiçbir şey büyümez.”

Ayrıldı.

Kendi yolunu çizdi.

***

Heykelin Özünü Aramak

Brâncuși süsü bıraktı. Detayı azalttı. Şeklin özüne indi.

“Öpücük”, “Kuş”, “Sonsuz Sütun”…

Heykel artık sadece bir beden değil, bir düşünceydi.

Modern heykelin yönünü değiştirdi.

***

Memleketini Unutmadı

Ne kadar büyürse büyüsün, memleketini unutmadı.

Romanya’ya eserler bıraktı. Târgu Jiu’da bugün hâlâ ayakta duran “Sonsuz Sütun”, “Sessizlik Masası” ve “Öpücük Kapısı”, onun ülkesine armağanıdır.

Dünyanın saygı duyduğu bir sanatçı olmuştu ama kalbi hâlâ Gorj topraklarındaydı.

***

Birkaç gün önce onun günüydü.

Bugün de onun hikâyesi konuşuluyor.

Hobița’dan çıkan o Romen çocuğu 2.000 kilometre yürüdü.

Ne sponsor vardı.

Ne garanti.

Sadece inanç vardı.

Ve o inanç, bir köy çocuğunu modern heykelin kurucularından biri yaptı.