Mehmet Fuat ERGÜN & MADDE, ENERJİ, IŞIK VE KAİNATIN GENİŞLEMESİ

Sizlere bu yazımda adını her daim kullandığımız ama ne olduğunu bilmediğimiz ışıkdan bahsedeceğim.

Işık yaşantımızın olmazlardan biri.

Işık olmazsa kainat olmaz. Kainat olmazsa biz olmayız.

Peki ışık ne?

Güneş sistemimizdeki, Jüpiter, Satürün, Uranüs'e henüz ayak basmadık.

Satürün'de hidrojen, helyum var. Güneşimiz, ışık ve ısı enerjisini hidrojeni helyumda çevirerek sağlıyor. Bizi yaşatıyor

Işık bir enerjidir. Elektromanyetik bir dalgadır.

Aynı denizdeki dalga gibi.

Deniz dalgasının bir inip çıkmasına benzetebiliriz ışık dalgasını.

Dalganın inip çıkması arasındaki mesafeye dalga boyu diyoruz.

Dalga boyu kısa olursa enerjisi yüksek; uzun olursa enerjisi azdır.

Mor ışığın dalga boyu kısa; kırmızının uzundur.

Polis araaç ışıkları neden mavi, kırmızı?

Diğer renklerin dalga boyları ve enerjileri farklıdır.

Biz bu ışık dalga boylarına spektrum diyoruz.

Gözümüz, ancak dalga boyu sınırlı olan ışığı görebiliyor.

Enerjisi yüksek mor ışından sonrası olan mor ötesi, x ışını, gama ışınlarını; enerjisi düşük kırmızıdan sonrası, kızıl ötesi, mikrodalga, radyo dalgalarını göremeyiz.

Peki ışık nasıl oluyor ve nerden geliyor?

Biliyorsunuz Einstein formülü..

E= m.c2

E enerji, "m"kütle yani madde, "c" ışık hızı yani saniyede 300 000 km.

Madde ile enerji, ışık arasında böyle bir bağıntı var.

Maddeyi ısıttığımızda, madde enerji yayar. Madde bu halinden mennun olmayarak eski normal haline dönmek ister.

Fazla enerjisini ışık olarak dışarı atar.

Demiri ısıttıkça, kırmızı, turuncu, sarı ve sonunda maviye döner.

Atomun ne olduğunu hepimiz biliyoruz.

Çekirdeği etrafında dönen bir elektronu var.

Biz maddeye ışık verdiğimizde, elektronlara enerji yüklenir ve yörüngesinden sıçrama yapar. Normale dönerken geldiği yere dönmek ister ve ışık yayar.

İşte kainattaki yıldız ve gezegenlerin yaydıkları ışığın cinsine göre hangi atomdan olduğunu ışığın dalga boyundan spektrometre cihazıyla tespit edebiliriz.

Işık hem dalga, hem parçacıktır.

Maddenin enerjisi fotondur. Dalga boyu enerjisini belirler.

Kâinatta bize yaklaşan yıldızların rengi mavi, uzaklaşanların ise kırmızıdır.

Bize yaklaşan bir motosikletin ses enerjisi yüksek dalga boyu mavi; uzaklaştığında ses enerjisi az kırmızıdır.

İşte bundan kainatımız genişlemektedir.

Wilson Gözlemevi'nde çalışan Amerikalı astronom Edwin Hubble (1889-1953) Kainatın genişlediğini yıldız ışık tayflarının kırmızıya çalmasıyla tespit etti. Hubble’ın bilim tarihine geçen yardımcısı ise hiçbir fen eğitimi olmayan Milton Humason’du (1891-1972). Hubble, tayftaki kırmızıya kaymanın galaksilerin uzaklaşmasının bir sonucu olduğunu buldu. Buna göre uzaklaşan cisimden gelen elektromanyetik dalganın dalga boyu, uzaklaşma süratine bağlı olarak artar. Ama Hubble'ın en büyük başarısı, kırmızıya kaymanın, yani uzaklaşma süratinin uzaklık ile orantılı olduğunu ortaya çıkarmasıdır. Başka bir ifadeyle bir galaksi ne kadar uzaksa o kadar büyük bir süratle uzaklaşmaktadır.

Kuran, Zariat 47 ayet, 1400 sene önce

"Göğü kudretimizle biz kurduk ve şüphesiz biz genişletmekteyiz." der.