Mehmet Fuat ERGÜN & DNA ve UZUN ÖMRÜN SIRRI
Bu yazımda önce yapay zekaya sordum. Sonra kendi araştırmalarımı sizlerle paylaşmak istedim.
A- YAPAY ZEKA NE DİYOR?
Telomerler, kromozomlarımızın uçlarında bulunan ve DNA’nın “koruyucu kapakları” gibi görev yapan nükleotid dizileridir. Hücrelerimiz her bölündüğünde telomerler biraz kısalır. Telomerler çok kısaldığında hücre artık bölünemez hale gelir ve yaşlanma (senesens) süreci başlar.
Telomerlerin uzunluğu, bilim dünyasında yaşlanma hızı ve uzun ömür ile doğrudan ilişkilendirilen önemli bir biyobelirteçtir.
1. Telomer Uzunluğu – Yaş İlişkisi
Doğumda: Telomerler oldukça uzundur (yaklaşık 8.000–13.000 baz çifti).
Yaş ilerledikçe: Hücre bölünmeleri, oksidatif stres ve inflamasyon nedeniyle telomerler kısalır.
Çok kısaldığında: Hücreler artık kendini yenileyemez, dokuların onarım kapasitesi azalır, yaşlanma belirtileri artar.
Aşırı kısa telomerler: Kardiyovasküler hastalık, bağışıklık zayıflığı, kanser gibi riskleri artırır.
2. Uzun Telomerler Ne Anlama Gelir?
Uzun telomerler hücrelerin daha çok bölünebilme kapasitesine sahip olduğunu gösterir.
Genellikle daha genç biyolojik yaş ve daha düşük kronik hastalık riski ile ilişkilendirilir.
Bazı uzun ömürlü kişilerde (örneğin 90-100 yaş üstü) telomerlerin yaşlarına göre ortalamadan daha uzun olduğu görülmüştür.
Ancak aşırı uzun telomerler bazı kanser türlerinde de görülür, çünkü hücrelerin “ölümsüzleşme” mekanizması kötüye kullanılabilir.
3. Telomerleri Etkileyen Faktörler
Kısaltanlar:
Sigara
Kronik stres
Yetersiz uyku
Hareketsizlik
Obezite
Yüksek oranda işlenmiş gıda ve şeker tüketimi
Hava kirliliği
Koruyan/Uzatabilenler:
Düzenli egzersiz (özellikle aerobik + kuvvet çalışması)
Bol sebze, meyve, omega-3 zengini beslenme
Düzenli uyku
İnanç, meditasyon, stres yönetimi
Sosyal bağların güçlü olması
4. Telomeraz ve “Telomer Yenilenmesi”
Telomerleri kısaltan süreci durdurabilen veya tersine çevirebilen bir enzim: Telomeraz.
Normal vücut hücrelerinde düşük düzeyde aktiftir, ama kök hücrelerde ve bazı bağışıklık hücrelerinde daha aktiftir.
2009 Nobel Ödülü, telomer ve telomeraz çalışmalarıyla Elizabeth Blackburn, Carol Greider ve Jack Szostak’a verilmiştir.
Telomeraz aktivitesini artırmaya yönelik araştırmalar yapılıyor, ancak doğrudan telomeraz takviyesi henüz yaygın ve güvenli bir anti-aging yöntemi olarak kabul edilmiyor.
Özet: Uzun telomerler genellikle daha sağlıklı yaşlanma ve uzun ömürle ilişkilidir, ancak tek başına “ölümsüzlük anahtarı” değildir. Sağlıklı yaşam tarzı, telomer kısalmasını yavaşlatan en güvenilir yöntemdir.
B- Mehmet Fuat ERGÜN NE DİYOR?
Son zamanlarda DNA konusunda bilimsel önemli veriler elde edildi.
Bugüne kadar DNA'nın, gen, kod ve program yaptığı yanlış biliniyordu.
DNA, bunları yapmıyor.
DNA kromozomlarının ucundaki TELOMERLER adını verdiğimiz uzantılar bunları yapmaktadırlar.
DNA'nın tüm donanımlarını yapabilmesi için telomerleri kullanması gerekmektedir.
DNA kopyalandığında, hücrelerimiz bölündüğünde telomerler bir parçasını kaybeder.
Telomerlerin ayakkabı bağcıkları gibi ucunda, ayakkabı bağcıkları ipliklerini bir arada tutan plastik bir parça var.
Plastik parça düşerse bağcık iplikleri saçılarak dağılır.
Telomerlerin bu plastik parçadan dolayı DNA ipliklerinin açılmasını önleme görevi vardır.
Şayet bu plastik parça düşerse DNA açılmaya başlar.
YAŞLANMA VE HASTALANMA İŞTE BU DURUMDA BAŞLAR.
Telomerlerin uzunluğu, sağlığımız ve yaşam sürecimizle doğru orantılıdır.
Telomerler kısaysa hayat kısa muhtemelen hastalıklı oluruz.
Telomerler doğuştan kısa olabileceği gibi, sonraları hücrelerimiz bölünürken sistemli bir şekilde yaşam süresini etkilediği zannediliyordu.
İnanılan buydu. Bu yanlış bilgi, son yapılan bilimsel laboratuvar çalışmalarında bir ENZİM'in, TELOMERAZ'ın bulunmasıyla sona erdi.
TELOMERAZ, telomerin uzunluğunu artırarak; hücrelerimizin, biz hasta olmadan, biz yaşlanmadan çok daha sık şekilde bölünebileceği tespit edildi.
Peki biz telomeraz'ı nasıl güçendirebiliriz?
Bizim hayata bakışımız ÖZ SEVGİ.
Kendimizi egosuz sevmek.
Ne yazık insanların % 80-90' nı seviyorum testinde pozitif çıkmıyor.
Çocuklarımıza yedi yaşına kadar, boyun eğdirme çabasıyla anne babaların çocuğunu daha iyi olmaya teşvik etmek amacıyla, tenkitçi olumsuz eleştirileriyle; sen bunu hak etmiyorsun sözleri neden olmaktadır.
Yedi yaş altı çocuk bunları bilinç altına olumsuz kayderek öz sevgiden mahrum kalmaktadır.
Özsevginin yanında, hayata karşı minnettarlık, yaşamdan zevk alma, hayattan keyif alma önem kazanıyor.
Kafamızdan hayata bağlılığımızı, hayatı sevdiğimiz geçirince elli tirilyon hücremiz sağlıklarını güçlendirerek telomeraz enziminin artırılmasına sebep oluyor.
Bunlardan en önemlisi topluma bir şeyler üretip, hizmet etmemizi tamamlamak için daha sağlıklı, daha uzun kalma duygusuna kapılarak telomeraz enzimini artırıyoruz.
İnsanların hizmet etme aşkları bitince, hayalarının anlamını kaybediyorlar.
Oh! emekliliğime az kaldı. Bir köşeme çekilip keyfime bakacağım dediği an; hiçbir amacının olmadığı, hiçbir hizmetinin olmayacağı düşüncesiyle; emeklilerde yaşam süreçlerinde belirgin bir düşüş gözleniyor.
Çok duymuşturuz " İnsan emekli oldu.Tam rahat edeceği zaman hayatını kaybetti."
Bu yüzden hasta bakıcılar, hasta bakıcı olmayanlara karşı daha uzun ömürlü olurlar.
Sağlıklı olmalıyım. Birine bakmalıyım. Dediğinde telomeraz enzimi, hızlı bir şekilde faliyete geçerek uzun, hastalıksız yaşama destek olmaktadırlar.
