İLMİA SÜLEYMAN KILIÇ & AYAZ ATA’NIN KARDEŞİ KIDIR ATA

Türk halk inançlarındaki önemli figürlerden biri olan Kıdır Ata (ya da Hızır Ata) hem çocuk hem de yaşlı bir figür olabilir, genellikle ak sakallı, ilahi bir varlık olarak tanımlanır. Hızır, Türkistan, Altay, Kazak ve Kırgız bölgelerinde de tanınan, kutsal bir varlıktır ve halk inançlarında, zor durumlarda insanlara yardım eden bir kurtarıcı olarak karşımıza çıkar.

Türk mitolojisinde, Hızır, yardımsever ve hayır getiren bir figürdür; doğan çocuklara isim koyar, çiftçilere bereket getirir ve insanlara yol gösterir. Hızır, çarelerin tükenmediği durumlarda ortaya çıkar ve halk arasında "bütün ümitlerin tükendiği anda çağrılan kurtarıcı" olarak anılır. Ayrıca, Hızır'ın sürekli yaşamını sürdüren bir varlık olarak kabul edilmesi, onun sonsuz hayatı simgelemesiyle bağlantılıdır.

Hızır’ın karakteri, bazen yaşlı bazen çocuk olarak betimlenebilir, aniden gelir ve kaybolur, hatta su üstünde yürüyebilir. Uygur Türkleri arasında, Hızır’ın hala hayatta olduğuna inanılır ve ona her insanın hayatında üç kez rastlayacağına dair bir inanç vardır. Ancak çoğu insan, Hızır’ı tanımadığı için fırsatları kaçırır. Hızır’ı tanıyabilmek için, bazı fiziksel işaretler de vardır; örneğin, sağ elinin baş parmağının uzun ve kemiksiz olması gibi. Hızır, sabah erken saatlerde insanlarla karşılaşır ve genellikle pazar yerlerinde dolaşır.

Son olarak, sevdiklerinizle birlikte sağlıkla geçirmenizi dilerken, nostaljik bir çocukluk özlemiyle, Saim Sakaoğlu’nun kaleme aldığı bir masalın paylaşıyorum:

Hızır’ı Bulan Keloğlan Masalı

Bir varmış, bir yokmuş. Memleketin birinde bir padişah varmış. Bu padişah bir gün demiş ki:

“Hızır'ı bana kim bulup getirirse dünyalığını verip ahiretliğine karışmayacağım. Getirmezse cellât edeceğim.

Tellâllar çıkarmış, fakat kimse oralı olmuyor. O memlekette bir de yoksul bir Keloğlan varmış. Bu düşünmüş, taşınmış, padişaha gitmeye karar vermiş.

"Ne olursa olsun. Ben gidip karnımı doyuracağım, isterse assın." Kalkıp padişahın huzuruna çıkmış.

“Padişahım, Hızır'ı ben bulacağım.” demiş. Bu Keloğlan'ın da bazı şartları varmış, onları da padişaha söylemiş:

“Beni kırk gün beslersiniz, ben kırk gün ibadet edeceğim. Bu kırk günün üzerine ben Hızır'ı sana tutup getireceğim.”

Padişah kırk gün bu adamın evine yemek gönderilmesini emreder.

Kırk gün bunun evine saraydan yemek gider, yer, içer keyfine bakar. Son gün başlar düşünmeye. Karısı ne düşündüğünü sorunca:

“Hanım, otuz dokuz gün oldu, yarın beni asmaya götürecekler. Ben ne Hızır'ı buldum ne de ibadet ettim.”

Hanımı ile helâlleşir. Sabah olur, muhafızlar kapıya dayanır:

“Haydi, Hızır'ı götüreceğiz Haydi.”

Bunu tutup götürdüler ne Hızır var, ne de bir şey. Elini ayağını bağlayıp doğru padişahın huzuruna götürdüler. Padişahın kapısından içeri girerken bir de baktı ki taze bir delikanlı peşine takıldı. Keloğlan onun kim olduğunu bir türlü anlayamaz. Beraberce doğru padişahın huzuruna çıkarlar:

“Keloğlan hani sen bize Hızır'ı bulacaktın, niye bulamadın?”

“Padişahım, ben aç idim, beni kırk gün yedirdin. Allah sende razı olsun, Beni affet, ben karnımı doyurmak için mahsustan öyle dedim.”

“Sen koskoca padişahla oynuyorsun ha!” Padişah vezirlerini toplar:

“Buna ne çeşit bir ceza verelim?”

Baş vezir der ki: “Padişahım, müsaade edersen evvel keselim, sonra derisini yüzelim. Bu böyle ölsün, bir padişah oyalatmak nedir, anlasın.”

İkinci vezir de: “Bunu asalım.” diye cevap verir.

Üçüncü vezir: “Bence zindana atalım, aç susuz zindanda ölsün.” cevabını verir.

Padişah aynı şeyi dördüncü vezirine de sorar ve şu cevabı alır:

“Padişahım, bu bir Keloğlan'dır. Padişahların işi aftır. Bunu affedin. Bunu öldürüp de ne olacak, kanına dokunacaksınız da elinize ne geçecek?”

Dördüncü vezir böyle der demez, kenarda oturan delikanlı ayağa kalkıp padişaha der ki:

“Padişahım, müsaade ederseniz size bir şeyler söyleyeceğim. Senin birinci vezirinin aslı kasaptır, anasından öğrendin; o, vezir çocuğu değildir, kasap çocuğudur. İkinci vezirin de Sinsen çocuğudur; üçüncü vezirin ise zindancıdır. Senin esas vezirin dördüncü vezirindir. Bunu baş vezir yap, ötekileri at dışarıya. Ben de Hızır'ım.” der demez, o delikanlı kaybolur.

Padişah toplantıyı dağıttıktan sonra hemen vezirlerin analarını bulup sorar. Önce baş vezirin anasına der ki:

“Sen bu çocuğu nerden aldın?” “Hık mık...”

“Doğru söyle, yoksa seni öldüreceğim.”

“Ben doğruyu söyleyeyim de sen ne yaparsan yap. Ben bu çocuğu sarayın kasap başından aldım, vezir oğlu değildir.”

İkinci vezirin anasına sorar, o da der ki: “Buraya bir Sinsen gelmişti, ondan almıştım.”

Üçüncü vezirin anası da zindancı başından aldığını söyler. Sıra dördüncü vezirin anasına gelir. Padişah sorar:

“Ya sen nerden aldın bu çocuğu?”

“Esas babasından aldım, kimseden aldığım yoktur.”

Padişah, dördüncü veziri baş vezir yapar, diğerlerini çıkarır, yerlerine başkalarını alır.

Kaynaklar:

Uygur Türklerinin Destan ve Halk Hikayelerinde Hızır Tipi – Ebru Kılıç

Uygur Halk masallarında Hızır Motifi- Zöhre Abduvahit Erk