İlmia Kılıç & Baba Marta

* Motto: “Her kışın yüreğinde titreyen bir ilkbahar vardır.”

Halil Cibran

Mart ayı, hep tekrarlanan çocukluğumun bir deja vu’su adeta. 1 Mart’tan başlayarak, 8 Mart’a kadar gurur kaynağı olarak yakamıza kırmızı beyaz püsküllü o ipliklere minik süsleri takardık. Bu yapay çiçekleri veya süsleri, erkekler bayanlara hediye ederdi. Ben en çok, babamdan almışımdır bu hediyeyi. Dolaysıyla bu günleri, en çok rahmetli babama bağlarım…O zamanlar tam olarak ne anlama geldiğini bilmiyordum ve madem ki bu gelenek Türkiye’ye de geldi, bu güzel minik süsler ne anlama geliyor?

Martişor hediye etme ve takma geleneği Romanya, Moldovya ve benzer gelenekler arasında Bulgarlar tarafından kutlanan Martenitsa ve Makedonlar tarafından kutlanan Martinka kutlanıyor. Bu geleneği Arnavutlar, Ohri bölgesindeki Türkler, Yunanlılar, Gagavuz Türkler ve yerel versiyonları ile Uygur Türkleri de bu günleri kutluyor.

İlk martenitsa yapımında sadece kırmızı beyaz ipliklerden kullanılmış anlamı ise nazardan korumak imiş.

Marteniçkalar el yapımıdır, beyaz rengi huzuru, kırmızı hayatı temsil eder, asla satın alınamaz, yalnızca hediye edilebilir ve mütevazı bir dilekle 1 Mart’a bileğe bağlanır.

31 mart’a ise, baharda çiçek açan bir ağaç dalına bağlanır ve dilekler bir süre sonra gerçekleşir.

Baba Marta’ya gelince, (Marta Nine), günümüze kadar korunmuş en saygın geleneklerden biridir. Romanya ve Bulgaristan’ın folkloründe ortak inandıkları bir Baba Marta karakteri var. Romanya’daki inanışa göre, 1 Mart’ın gelmesiyle Baba Mart’a (Mart Nene) dünyayı dolaşıyormuş. 1Mart tarihinden itibaren 8 Mart’a kadar, dünyayı dolaşırken her yeri yeşillendirirken, Baba Marta’nın keyfi seçimine bağlı, bir gün yağmurlu, başka gün güneşli olurmuş.

Diyelim ki siz daha başından beri kendinize 3 Mart günü seçtiniz aklınızda. İşte o 3 Mart günü hava güzel ise, bütün yılınız güzel geçecek demektir. Eğer yağmurlu, fırtınalı ise o günün şiddetinde bir kötü yılınız olacaktır.

Bulgarlarda da Baba Marta kötü bir nenedir. 1 Mart’tan itibaren Baba Marta günleri başlıyormuş.

Marta Nene aslında aksi yaşlı bir neneymiş. 1 Mart’a kötü ruh olarak uyanırmış. Çok değişken bir kişilik olduğu için, ne güneşe, ne lapa lapa yağan kara güven olmaz, resmen bir günde dört mevsim yaşatandır Marta Nene…astroloji uzmanları da mart ayında doğanların özellikle değişken karakterli olduklarını söylerler.

Marteniçka geleneğinin kökeni araştırdığımda ise, Marteniçka eski bir efsaneye dayanır. Rivayete göre, bir kral savaşa gider ve uzun süre ondan haber alınamaz. Endişe içindeki kraliçeye, kraldan sonunda bir posta güvercini aracılığıyla kırmızı ve beyaz iplerden yapılmış bir işaret gelir. Bu mesajın anlamını ancak kral döndüğünde öğrenir: Kırmızı iplik sağlığı, beyaz iplik ise barışı temsil etmektedir. Günümüzde bu gelenek, baharın başlangıcını kutlamak ve yeni mevsimi sağlık, mutluluk ve bereket dilekleriyle karşılamak için yaşatılmaktadır.

Özetleyecek olursam, eğer bir Romen arkadaşınız size bunu hediye ettiğinde ne anlama geldiğini, ne kadar mütevazi ve içten bir hediye olduğunu artık biliyorsunuz. Elbette sizler de sevdiklerinize bu ufak „bahar sembolünü” hediye edebilirsiniz.

Bir sonraki yazıya görüşünceye dek, Bahar’ın size huzur, tebessüm ve başarılar getirsin...