HAMDİ YILMAZ & “ROMANYA’DA DEĞİŞİM KAÇINILMAZ”
Son iki gündür yazılarımızda Romanya’daki yabancı yatırımlarla ilgili son duruma dikkat çekerek, bu yılın ilk 2 ayında ülkeye 926 milyon Euro yabancı yatırım girdiğini, Yabancı Yatırımcılar Konseyi’nin (FİC) mayıs ayında yayınladığı rapora göre Romanya'da yabancı yatırımlar için hala niyet ve projelerin olduğunu gösteren işaretlerin bulunduğunu ve FİC anketine katılan mevcut yabancı yatırımcıların yüzde 40’ının yeni yatırım planlarının olduğunu aktararak; Rumen analist Cristian Felea’nın contributors.ro sitesinde yayınladığı, “Romanya'daki doğrudan yabancı yatırımların son bir yıldaki durumu. Savaşın etkisi” başlıklı analizinde “Romanya'nın, ekonomisinde reform yaparak dirençli hale gelmesi için kalıcı ve tutarlı bir yabancı yatırım akışına ihtiyacı var” şeklindeki sözlerine dikkat çekerek Alman BMW’nin Romanya’nın Oradea kentine 80 kilometre ötedeki Macaristan’ın Debrecen kentinde 1 milyar Euro’luk yatırım yaptığını, bu yatırımın da Oradea – Arad hattında tedarikçi firmaları yatırım için hareketlendirdiğini, Ziare.com sitesindeki bilgilere göre de Amsterdam merkezli Envipco şirketinin Alba’nın Şebeş bölgesine PET geri dönüşüm makineleri üretecek olan yatırım için 2 milyon Euro tutarında yatırım yaptığını, Romanya’nın, pil üretiminde Avrupa yatırımları haritasında olmadığını, hükümetin, birkaç aşamada yaklaşık 1 milyar Euro tutarlı yatırımlara mal olabilecek teklifini sunan Alman pil üreticisi Varta ile istişarelerde bulunduğunu, Ekonomi ve Milli Eğitim Bakanlıklarının, geçtiğimiz hafta EIT InnoEnergy ile Romanya’nın Avrupa Piller İttifak Akademisi'ne erişimi için mutabakat zaptı imzaladıklarını, 2021 yazında, Avrupa'nın en büyük çelik çubuk ve özel çelik üreticilerinden biri olan İtalyan sanayi grubu AFV Beltrame’nin fizibilite çalışmasını tamamladığını yaklaşık 500 milyon Euro'luk yatırım planı yaptığını, Ekonomist Mircea Coşea’nın, "Askeri güç olacak iki ülke var- Polonya ve Romanya” dediğini anlatmıştık.
“DEĞİŞİM KAÇINILMAZ”
ZF gazetesine göre Romanya’da sadece 13 il ve Başkent Bükreş, 1 milyar Euro’nun üzerinde doğrudan yabancı yatırım çeken yerel kuruluşlar listesinde yer alıyor; ancak ülkede 200 milyon Euro'dan fazla doğrudan yabancı yatırım çekemeyen 10 il de var. Bunlar, kişi başına düşen GSYİH düzeyi ulusal ortalamanın altında olan ve (hala) zayıf altyapıya sahip bölgesel illerdir.
Son çeyrek yüzyılda Romanya'yı doğrudan yabancı yatırımlar şekillendirmiş olsa da, ülke şimdi bir yol ayrımında. 2019'da Romanya'nın ihracatının yaklaşık yüzde 19'unu Dacia ve Ford fabrikalarının yanı sıra parça, ekipman ve otomobil (otomotiv) yazılımı üreten fabrikalar oluşturuyor. Ancak 2022'de hem Renault hem de Ford Motors, Romanya'daki fabrikalarını etkileyecek değişiklikler yapmaya karar verdiler, ancak bunun ne şekilde olacağı henüz çok net değil.
Renault, Mioveni'deki (İspanya, Portekiz, Türkiye, Brezilya, Şili ve Arjantin'dekilerle birlikte) Dacia fabrikalarını içeren termal motorlara dayalı yeni otomobil bölümünün satılmasına karar verdi. Bunların yüzde 60'lık çoğunluk paketi görünüşe göre Nissan Motors ile paylaşılıyor.
Ford'un Craiova fabrikası bölgesel olarak Türkiye'deki (geleneksel olarak minibüs modelleri üreten) Ford Otosan'a devredildi.
cursdeguvernare.ro sitesinde yazan Mihai Matei'ye göre, bu yılın başında Roland Berger ile ortaklaşa yazılım ve hizmet endüstrisinin Romanya ekonomisindeki etkisi üzerine bir çalışma başlatan Yazılım ve Hizmet Endüstrisi İşverenler Sendikası (ANIS) oldu.
Her şeyden önce, çalışma, bu sektörün son beş yıldaki ekonominin büyümesinden üç kat daha fazla büyüme ile Romanya'nın en büyük ikinci ihracatçısı olduğunu ve GSYİH'nın yaklaşık yüzde 6,2'sini oluşturduğunu gösteriyor.
Çalışma sonucu ayrıca sektörün büyük bir potansiyele sahip olduğu, yani GSYİH'nın yüzde 10'unu üretebileceği sonucuna varılmıştır; yazarlar sadece, yazılım ve hizmet sektörünün inovasyona değil, çoğunlukla dış kaynak kullanımına dayalı olduğunu belirtiyor.
Aslında, ANIS, bunun Romanya ekonomisinde genel olarak geçerli bir sorun olduğunu belirtiyor: biz esas olarak insan kaynakları ihraç ediyoruz, teknoloji ithal ediyoruz ve teknoloji açısından bölgesel bir oyuncu bile değiliz; dolayısıyla kaçırmamamız gereken bir teknoloji üreticisi ve bölgesel oyuncu olma fırsatıdır.
Gerçeğin baskısı altındaki Romanya, sadece yabancı yatırımları çekmeye devam etmekle kalmamalı, aynı zamanda yeterli yapılanmalarına, daima geleceğe bakarak çözümler bulması gerekmektedir.
