Hamdi YILMAZ & ‘Bir elinde nar, ötekinde yılanlar’

İçinden çıkılmaz gibi gözüken sorunlar karşısında ne zaman eski defterleri karıştırsam karşıma Cemil Meriç çıkar.

13 Haziran 1987’de yitirdiğimiz Cemil Meriç’i rahmetle anarken demokrasi ile ilgili yazısı önüme çıktı.

Bakalım Meriç ne demişti bu konuda;

1972 yılında Hisar dergisinin 98’inci sayısında “Demokrasi” başlıklı yazısında bakın neler söylüyor;

“Katıksız demokrasi, ayak takımının despotizmidir, diyor Voltaire. Demokrasinin temeli hırstır, diyor.

Demokrasi adaletin temelidir, Vacherot’ya göre.

Proudhon’a göre, ruhani ve cismani bütün iktidarların sona ermesidir.

Thierry için toplumun hayatıdır demokrasi.

Tocqueville için, demokratik cumhuriyetlerin sonu manevi bir alçalıştır.

İki asır önce basılan bir ikonoloji kitabı, nazenini bir kadın olarak tecessüm ettirmiş: alnında asma yapraklarından bir taç, sırtında kaba saba giysiler; bir elinde nar, ötekinde yılanlar.

Her çağ kendi rüyalarını, kendi emellerini söyletmiş kelimeye, her demagog kendi yalanlarını.

Uğrunda sel gibi kan akıtılmış.

Nedir bu demokrasi?

Homeros’un ahretindeki canlılar gibi, dokununca kaybolan bir hayalet mi?

Genç bir sosyolog, demokrasiyi diğer siyasi rejimlerden ayıran ve yalnız ona ait olan ön faraziye nedir, diye soruyor: Hürriyet. Hürriyet, demokrasinin başlangıcında var; derece kabul etmez, kayıtsız şartsızdır.

Hürriyeti meçhul bir istikbalde fethedilecek bir nesne olarak gösteren, diktatörlerdir sadece.

Demokrasinin ön faraziyesi olan hürriyet, demokrasinin amacını da belirler: Eşitlik.

Eşitlik gerçekleşemez, gerçekleşirse hikmet-i vücudunu kaybeder. Yerini anarşiye bırakır.

Kısaca, demokraside hürriyet başlangıçta vardır, oysa eşitlik ulaşılması gereken bir amaçtır.

Demokrasinin ‘ideal tipi’ (saf tipi) budur, yazara göre.

Demokrasiyi kavram olarak aydınlatmak, rejimin mantığını veya teorisini belirlemek isteyen bir tanım bu.

Tarihteki demokrasileri anlamak ve demokrasilerin özlerinden ne kadar uzaklaştıklarını tayin etmek için onları bu saf tiple karşılaştırmak gerek.”

(Bu yazı 10 Ocak 2015 tarihinde Manevi Alçalış başlığı ile yayınlanmıştır)