HAMDİ YILMAZ & AZOMUREŞ üzerine

1 ARALIK 2011

Aslında Romanya’da kriz ilk önce Azomureş’i yakalamıştı. Daha Romanya’da krizin esamesi okunmaz, dışardan gelen haberler izlenirken, ülkedeki en büyük Türk yatırımı olan gübre üretim tesisi Azomureş başta doğal gaz zammı olmak üzere çeşitli baskıların altında arayış içindeydi.

O günleri 16 Ocak 2009 tarihli yazısında Aydın Ayaydın bakın nasıl anlatıyor:

“1997 yılında Romanya’daki özelleştirme uygulamaları kapsamında Târgu Mureş şehrinde bulunan Balkanlar’ın en büyük gübre fabrikası AZOMUREŞ’i, Türk iş adamları Talat Yıldırım, Suat Sürmen, Adnan Şaban ve Fuat Kalgay 60 milyon dolar vererek satın aldı. Fabrikaya ilave yatırım yaparak tesisi 4 bin 200 çalışanı ile 1998’de işletmeye başladılar. Yılda 1.5 milyon ton gübre üreten ve üretiminin yüzde 25’ini iç piyasaya satan, geri kalan yüzde 75’ini ABD ve AB ülkelerine satan Türk iş adamlarına ait AZOMUREŞ S.A. gübre fabrikası dünyanın sayılı işletmeleri arasına girdi. Zaman içinde yenilenen teknoloji sayesinde çalışan 4 bin 200 kişiden bini çıkarıldı, üretime 3 bin 200 kişi ile devam edildi.

AZOMUREŞ gübre fabrikası ABD ve AB ülkelerinin gübre ihtiyacını karşılayan en büyük tesislerden biri olmuştu. Mamulleri yok satıyordu. Hammaddesinin yüzde 65’i doğalgaz olan AZOMUREŞ de global krizden nasibini almaya başladı. Global kriz nedeniyle hem Romanya’daki iç piyasada hem de ABD ve AB ülkelerindeki müşterileri talep olmadığı için siparişlerini kesmeye başladı. Fabrika bir yandan stok yapmaya başlarken diğer yandan üretim devam ediyordu. Ancak stoklar dolunca zorunlu olarak üretime 2 Şubat 2009’a kadar ara vermek zorunda kaldı.

AZOMUREŞ’in hammaddesinin yüzde 65’i Ukrayna üzerinden gelen Rus doğalgazı. Dolayısı ile maliyeti arttı. Diğer yandan da ürettiği malı kriz nedeniyle satamaz duruma geldi. 3 bin 200 çalışanının maaşının yüzde 72’sini vermek koşulu ile ayda 2.5 milyon dolar maaş ödemeye devam edecek. Öte yandan fabrikanın sadece ısınmasını sağlayan doğalgaz için de ayda 1.5 milyon dolar gaz parası da ödemeye devam ediyor.

Türk iş adamları Talat Yıldırım, Suat Sürmen, Adnan Şaban ve Fuat Kalgay, 2 Şubat 2009’da bir araya gelecek. Doğalgazın fiyatında bir düşme ve yurt dışı piyasalarda talep bulunamaması halinde belki de sürekli olarak fabrikayı kapatabilirler.”

Çok şükür ki, Azomureş çabuk toparlandı, krizden ilk çıkan şirketlerden oldu. Dev bir alıcı buldu ve birkaç gündür Bükreş Borsa’sında hisse değeri sürekli artıyor. Geçen yıl ve bu yılın ilk dokuz ayındaki kârları da satışı cazip kılıyor. Dışardan bakılınca, bir Türk Azomureş’in değerini bularak satılacak olması insan gurur veriyor. Ama, şirket iki yıllık kârı kadar bir değere satılacak. Bu insanı hüzünlendiriyor.

Demek ki, Talat Bey ve arkadaşları çok yorulmuş olmalı.

(Bu yazı 1 Aralık 2011 tarihinde yayınlandı)