Ekonominin dayanıklılığı döviz kuru istikrarından geliyor

*Küresel salgın ve Ukrayna-Rusya savaşına rağmen Romanya ekonomisinin dayanıklılığına ülkede Euro / Ley istikrarı gösteriliyor

Çalışma Bakanlığı’nın 18 Ocak’ta açıkladığı veriler Rumen uzmanlar tarafından olumlu değerlendiriliyor. Euro karşısında geçen yıl yüzde 0,07 oranında değer kaybeden Ley’in istikrarı da Romanya ekonomisinin dayanıklılığına gerekçe olarak gösteriliyor.

ZF Yazı İşleri Müdürü Cristian Houstiuc tarafından bu konuda yapılan bir değerlendirme okuyucuya “Romanya'da iş olmadığını kim söylüyor” üst başlığı ile duyurulurken, “Çalışan sayısı tarihin en yüksek seviyesine ulaştı, ücretler tarihi bir maksimuma ulaştı, gelir vergisi ve maaş gelirleri tarihin en yüksek seviyelerinde ve leu/euro döviz kurunun istikrarı maaşların euro cinsindeki gücü satın almaları önemli ölçüde artırdı” ifadeleri kullanıldı.

Görüş Cristian Hostiuc, ZF Yazı İşleri Müdürü

Houstic’in değerlendirmelerine göre:

İnsanların büyük çoğunluğunun ekonomik, politik ve sosyal açıdan işlerin giderek daha da kötüye gittiğine inandığı Romanya'da istatistik veriler bunun aksini gösteriyor.

Çalışma Bakanlığı, tam bir anonimlik içinde, 18 Ocak'ta işgücü piyasasına ilişkin bazı verileri yayınladı: 2023'te hem Romanya'daki ortalama çalışan sayısı hem de ortalama iş sözleşmesi sayısı açısından iki rekor kırıldı.

Revisal'e kayıtlı ortalama çalışan sayısı, 2022'ye göre 90.764, on yıl öncesine göre ise 629.000 artarak 5.747 milyona ulaştı.

Çalışma Bakanlığı, bilgilerin herkesin iş sözleşmelerini kaydetmesi gereken Revize verilerinden geldiğini ancak savunma, kamu düzeni, yargı ve memur çalışanlarının burada kayıtlı olmadığını belirtiyor. Kim bilir kaç kişi daha burada olacak.

Bir çalışanın birden fazla sözleşmesi olabileceğinden, ortalama iş sözleşmesi sayısı geçen yılın sonunda 6.725 milyona ulaştı; bu, on yıl öncesine göre neredeyse 1 milyonluk bir artış.

İşgücü piyasasında kaydedilen bu veriler son yirmi yılın en iyileridir.

Amerika Birleşik Devletleri'nde aylık ve yıllık işgücü piyasası sonuçları, Amerikan ekonomisinin nasıl gittiğini göstermesi nedeniyle en çok izlenen ekonomik göstergedir.

Romanya’da ise işgücü piyasasına ilişkin bu veriler, özellikle rakamların giderek arttığı ve tarihi kayıtların kayıt altına alındığı bir dönemde, doğru dürüst pazarlama yapılmadan, ülke ekonomisinde kötü yokmuş gibi devletin elinden geçiyor ve dünyayı işlerin iyi gittiğine inandırıyor.

Çalışan sayısı ve iş sözleşmelerindeki bu artış, verginin yüzde 10 olduğu ücret ve gelir vergisindeki artışta görüldü: 2023 yılında Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan bütçe uygulamasına göre vergiden elde edilen gelirler 2022'deki 33,7 milyar ley'e kıyasla ücretler ve gelir 40,411 milyar lei oldu, yani yüzde 19'luk bir artış oldu.

Maaşın yüzde 25'ini temsil eden sosyal sigorta primleri (CAS), 2022'deki 139,9 milyar ley'e kıyasla, yani yüzde 13 artışla geçen yıl 158,6 milyar ley'e yükseldi.

Ortalama net maaş geçen yıl Kasım 2022'ye kıyasla yüzde 15 artışla 4.765 ley'e (Kasım 2023, mevcut en son veriler) yükseldi. Avro cinsinden ortalama maaş 950 avroya ulaştı. Kasım 2022/Kasım 2023 döneminde enflasyon yüzde 7 idi, bu da neredeyse yüzde 8 oranında reel maaş artışımız olduğu anlamına geliyor.

Şirketlerin ve devletin bir yıl içinde ekonomide elde ettiği ve kaydettiği, maaşların, vergilerin, harçların ödendiği, kâr elde edildiği ve yatırımların yapıldığı katma değeri ifade eden nominal GSYİH, geçtiğimiz yıl tarihi maksimuma ulaştı. Bu rakam Maliye Bakanlığı'nın 2023 bütçe uygulamasını yayınlarken dikkate aldığı verilere göre 1.583 milyar ley’di. GSYİH, 2023 yılında bir önceki yıla göre nominal değerde yüzde 10,9 artış kaydetti.

Biraz geriye dönersek, 2013'le, yani on yıl öncesiyle karşılaştırıldığında, GSYİH yüzde 150 artışla 637 milyar ley'den 1 milyar 583 milyon ley'e çıktı.

Çalışma Bakanlığı verilerine göre ortalama çalışan sayısı 2013 yılına göre yüzde 12 artarak 5 milyon 118 bin kişiden 5 milyon 747 bin kişiye yükseldi.

Ortalama maaş 2013'te 1.579 ley'den 2023'te 4.765 ley’e çıktı, yani yüzde 300'lük bir artış var. GSYİH'yi çalışan sayısına bölersek, 2013'te 124 bin 576 ley'den 2023'te 275 bin 448 ley’e çıkan bir artış elde ederiz, bu da yüzde 220'lik bir artış anlamına gelir.

2013 yılında ortalama maaşın işgücü verimliliğindeki payı yüzde 15 iken, 2023 yılında bu oran yüzde 20'ye ulaştı.

Bu istatistikler hakkında ne düşünüyorsunuz bilmiyorum ama dünyanın büyük bir kısmının işlerin ters gittiğini düşündüğü bir ülke için sonuçlar o kadar da kötü görünmüyor.

Kaçak işleri de ele alırsak hem kişi sayısı hem de ödeme şekli açısından sonuçlar daha da güzel olur.

İstihdamın Batı'daki yüzde 50'ye kıyasla nüfusun yalnızca yüzde 30'unu temsil ettiği göz önüne alındığında, Romanya'nın hâlâ büyüme alanı olduğu anlaşılıyor.

Verimliliğimizin düşük olduğunu, bu nedenle yüksek ücret ödenemeyeceğini hep duyduk. Asgari ücretin hükümet tarafından yükseltilmesi konusu gündeme gelince, şirketler, özellikle de Romen şirketler, kendi işlerinin kalemle yapılan bu artışları karşılayamayacağını ve insanları işten çıkarmak zorunda kalacaklarını öne sürerek direndiler.

Son on yılda bu olmadı, hatta tam tersine, asgari ücretin son on yılda hızla artması işleri yok etmediği gibi, aynı zamanda artan ücretlerle daha fazla iş yarattı, en azından veriler böyle.

ÖNÜMÜZDEKİ ON YIL

Romanya ekonomisinin en az bir on yıl daha büyüme potansiyeli var ve ülkeyi siyasi açıdan yönetenler büyük hatalar yapmazlarsa, GSYH'yi bir kez daha ikiye katlama şansımız çok yüksek.

2030'a kadar 100 milyar Euro'yu riske atan Avrupa fonları, büyümenin sadece yüzde 12 olduğu ve ekonominin sorunsuz bir şekilde ayakta kaldığı son on yılda olduğu gibi, leu/euro döviz kurunun istikrarını sağlayabilir.

Döviz kurundaki bu istikrar, yıllık neredeyse fark edilmeyen bir artışla birlikte, maaşları avroya çevirdiğimizde satın alma gücünü artırıyor. Örneğin geçen yıl döviz kurunun sadece yüzde 0,7 oranında arttığı ve ortalama maaşın nominal olarak yüzde 15 arttığı bir dönemde, euro cinsinden maaş artışı neredeyse yüzde 15 oldu ve bu da euro cinsinden satın alma gücünü önemli ölçüde artırdı.

Pandemiyi, Ukrayna'daki savaşı ve enflasyonu yaşadığımızı düşünürsek, pek çok kişi Romanya ekonomisinin son dört yıldaki bu dayanıklılığının nereden geldiğini merak ediyor: Bu krizlerde Leu/euro döviz kurunun istikrarı bu dayanıklılığın temel direklerinden biridir.

Bu yıl en azından yüzde 3'ün üzerinde bir ekonomik büyüme tahminleri geçen yıl için tahmin edilen yüzde 1,5'lik ekonomik büyümeyle karşılaştırıldığında, Romanya'daki çalışan sayısı açısından 2024'te yeni bir rekora imza atmalıyız.

En azından şu anda iktidarda olan Ciolacu hükümeti bu istatistiksel verileri işaretlemeli, bir başkasını değil ama dünya her zaman ekonomide ve ülkede işlerin bu kadar kötü gittiğini düşünmemeli.