Dobruca şarkısının ustadı, Grigore Kâzım
Beizat Cheazim isimli bir türk babadan ve Maria Grigore isimli bir romen anneden, Tulça ilçesinde, Maçin’de dünyaya gelen ustad, halk müziğine, Dobruca’nın cazibesini veren aletlerle, sanatçı kemancının ustalığıyla icra etmiştir, ustad Kâzım halk müziğine mandolini eklemiştir. Romen folkloru Grigore Kâzim’in müziği olmadan tam değildir, ve onun ismi Dobruca’yla eşanlamlıdır.
Grigore Kâzım 12 şubat 1913 günü dünyaya gelmiştir. Ebeveyinleri resmî evli olmadıkları için, ilk doğan çocuk ikisinin de isimleriyle kayıdedilmiş: Grigore Cheazim.
Sanatçı yetiştikte, müzisyen, türk onomatolojisinin asıl şekline yaklaşmak için, ismini „Kiazim” olarak yazmaya başlamış („kâzim”, „tutumlu adam” demekmiş).
Kız kardeşine, uzun ömürlü babannesinin ismi olan, Ümügül Grigore ismi koymuşlar.
Babası, 1916’da savaşa gitmiş ve döndüğünde, evliliği dağılmış. Beizat’ta, Maria’da, müsülman yeni hayat arkadaşları edinmişler. Birinci evliliğinden kalan çocukları Beizat’ta kalmışlar, yeni evlilikten de beş çocuk daha dünyaya gelmiş. Seare, Zia, Amet, Rujdi ve Reihan.
Bütün erkek çocuklar enstrüman çalmaya öğrenmişler, fakat en yetenekli Grigore olmuş. Bir aile fotoğrafında, mustakbel müzisyen, o zamanlar sadece bir çocukken ellerinde keman ve yay, poz vermiş, bu da, onun tutkusu ailesinde bir zafer unvanı olduğunu göstermektedir.
Küçük Grigore, Maçin’in çalgıcısı olan Gheorghiță Lăutarul („Kemancı”) dan çalmaya öğrenmiş ve radiyoda, Grigoraş Dinicu ve Nicolae Buică gibi ustaları dinliyormuş.
Măçin’e geri gidelim ...
1994 yılından beri, 2003 yılından itibaren, usta „Grigore Kiazim’in” ismini taşıyan Maçin Kültür Evi, Tulça ilçesindeki şehrin en ünlü oğlunun hatırasına, senede bir folklor festivalı düzenlemektedir. Kurumun müdürü, tam Grigore’nın ortanca kardeşinin, Amet’in (ve Zehrea’nın) oğlu, ustanın yeğeni Baear Kiazim’di. „Alkışlar çoktan söndü ... . Tanık olarak sadece Radyo’nun Ses arşivinde saklanılan kayıtlar ve birkaç tane plak kalmaktadır. Hatıralar ... Fakat ilk başta, kendi hemşerileri, Maçınlılar, onu unutmadılar. Yakından veya uzaktan arkadaşlar bir araya geldiler, şarkıya ses verdiler, ümitler ve güzel düşünceler ördüler. Her sene, bir Grigore Kiazim festivalıyle, dünyaya, bir zamanlar bu diyarlardan adım atan sanatçının ismini hatırlatmaya karar verdiler.” (Marioara Murărescu – „Doina” Dergisi – 1997).
Çok özlemle, Baear Kiazim, Romanya’nın en eski dağların eteğinde bulunan, Dobruca’nın kuzeyindeki, küçük kasabanın havasından bahsediyor.
„İnsanların, saygıya ve ruh temizliğine dayanan, çevre edinmeye vakit bulabilen zamanlardaki o dünyayı tanımalıyıdınız.”
Temiz, pencerelerinde nakışlı perdeli, kırmızı sardunyalı, içlerinde çekici kokulu, küçük fincanlarda, yanında iki kesme şekerle servis edilen kahveler piştiği evler vardı. Bir kere kesme şekerden ısırılır, bir kere kahve yudumlanırdı. İstediğin gibi karışımı yapıyordun. Çocuklar için, çeşmeden alınan su bardağı içinde genelde gül şerbeti eksik olmazdı.
Baear Kiazim, ünlü amcasının biyoğrafisinin yazarıdır ve 2005 yılında „Grigore Kiazim, Dobruca şarkılarının ustadı” isimli bir kitapçık yayınlayabildi. Kitapçık, Romen ve Türk folklorundan, Electrecord Plaklar Evinde sanatçı tarafından seneler süresince kayıdedilen en ünlü şarkıları içeren bir CD-iyle beraber yayınlanmıştır.
Baear Kiazim, amcasını, samanla karıştırılmış kilden yapılmış duvarlı, yeşil ahşap tavanlı, yere serilmiş şilteli ve yastıklı, bir divanlı, etrafına ailenin uyeleri yemek yemeye toplanılan üç ayaklı, alçak masalı, baba evindeki, misafir odasında oturmayı sevdiğini, ve Maçin’e, eve sık sık geldiğini hatırlamaktadır.
Romanya’nın ilk „Kobzacıların” arasında yer alan sanatçı, 1930 yıllarından itibaren, Dobruca oyunları ve Türk folklorundan parçaları yanı sıra konçertant parçalarını da icra ederek öne çıkmıştır. 1934 yılında, Yayın Şirketi’nin folklor editörlüğüyle çalışmaya başlamıştır.
1950 yılında „Ciocârlia” („Toygar”) ve 1971 de „Rapsodia Română” sanat grubunu teşkil etmeye işe alınan ilk kobzacıdır. Kısa süreler için, Askeriye’ye ait olan „Perinița” ve „Doina” sanat gruplarıyla çalışmıştır.
1973 – 1975 sürecinde, Dobruca’daki etnik topluluklardan: romen, türk, tatarların geleneksel müziğine uzmanlaşmış çalgıcı grubu oluşturmuştur.
50 sene süresince, Yayın Şirketi’nin folklor editörlüğüyle, Electrecord plaklar Eviyle ünlü takımlar „Rapsodia Română”, „Perinița”, Askeriye’nin „Doina” takımı, Savunma Bakanlığının „Ciocârlia” („Toygar”) takımlarıyla işbirliği yapmıştır ve kısa bir süre için, kendi ismini taşıyan bir grubu da olmuştur. Grigore Kiazim ünlü orkestra şeflerin yönetiminde sahne almıştır. Folklor editörlüğünde müzik editörü gibi faaliyet göstermiştir ve ondan sonra kendisini enstrümantal müzik bestesine vermiştir.
İlk kayıtları gitarist Mişu Brânzeanu’nun eşliğinde yapmıştır.
„Serbări romane” operasında, ünlü Carlos Luigi Cilario yönettiği Rumen Yayıncılığının senfoni orkestrasının yanında icra etmeye eşsiz fırsatı oldu. Kobza, banjo, mandolin veya gitar çalarak, Grigore Kiazim, 1989 da vefat edinceye kadar halkı büyülemiştir. Bükreş’teki Calea Moşilor ve Mihai Eminescu sokağın kavşakındaki blokun ikinci katında bulunan dairesinde can vermiştir.
„Prova yapıyordu. Mandolinini yavaşça masaya koydu, son, firari bir bakışla onu okşadı, kalktı, fakat birkaç adım sonra, yıkıldı ... ve mandolini, bu son kez ona yardımcı olamadı. Onunla birlikte, ebedî olmasını isteyen bir dostluk ta ölüyordu.”
(Baear Kiazim – „Grigore Kiazim, Dobruca şakısının ustadı” biyografik kitapçığından alınmıştır.)
Ustadın ölümünden etkilenen, editör Aurel Băbeanu, 1992 de „Doina” derginin sayfalarında şunları yazıyor: „Ansızın, 1989 un haziran ayın başındaki bir günde, ustadın cömert kalbinin telleri koptu ve mandolinin ve diğer sihirli enstrumanların sesi sustu. O zaman, ruhlarımız acıyla ve kurşunla doldu. Aramızdan büyük bir sanatçı gidiyordu.”
