Dilara Pınar ARIÇ & BAKİ’NİN DİVANINDAN BİR GAZELİ ÜZERİNE

Hattum hisâbın bil didüñ gavgâlara salduñ beni

Zülfüm hayâlin kıl didüñ sevdâlara salduñ beni

(Hattını hesabını bil dedin kavgalara beni saldın. Saçlarının hayalini kıl dedin sevdalara saldın beni)

Hat kelimesiyle sevgilinin ayva tüyleri ve sınır anlamına gelmektedir. Haddini bil demektedir. Sevgili için kavgalara girmektedir. Sevgilinin saçlarının hayal etmesini istemektedir. Sevda kelimesiyle sevgi ve esmer anlamlarına gelmektedir. Tevriye söz konusudur.

Geh âb-veş giryân idüp geh bâd-veş püyân idüp

Mecnûn-ı ser-gerdân idüp sahrâlara salduñ beni

(Kah su gibi gözyaşı olup kah rüzgar gibi koşan edip başı dönmüş mecnun yapıp sahralara bıraktın)

Beyitte leff ü neşr sanatı vardır. Sevgili bazen aşığı su gibi ağlatmakta, bazen rüzgar gibi koşmaktadır. Teşbih-i beliğ söz konusudur. Mecnun’un başı dönmüştür. Mecnun gibi çöllere kendini bırakmıştır. Beyitte Leyla ve Mecnun mesnevisine telmih bulunmaktadır.

Vaslum dilersin çün didüñ lutf idüben olsun didüñ

Yarın didün bir gün didüñ ferdâlara salduñ beni

(Kavuşmak istediğin için söyledin lütfederek olsun dedin. Yarın dedin, bir gün dedin. Beni ertesi günlere bıraktın.)

Sevgiliye kavuşmak için lütfederek olsun dedin. Tezat sanatı vardır. Yarın ve bir gün kelimeleri birlikte kullanılmıştır. Didün kelimesinde tekrir sanatı vardır. Leff ü neşr sanatı söz konusudur. Sevgili bir türlü gelmemektedir. Ferdalar ertesi günlerdir. Sevgili ertelemektedir.

Yûsuf gibi ‘izzetde sen Ya’kûb-veş mihnetde ben

Dil sâkin-i Beytü’l-hazen tenhâlara salduñ beni

(Yusuf gibi izzettesin, Yakub gibi sıkıntıdayım. Hüzünler evinde yalnız oturan gönle bıraktın.)

Yusuf’u kaybeden Hz. Yakup’un evi beytül ahzan yani hüzünler evidir. Dil kelimesinde tecrit sanatı vardır. Sen ve ben kelimelerinde tezat ve tensikü’s sıfat sanatı vardır. İzzet ve mihnet kelimelerinde tezat sanatı vardır. Aşık evinde hüzünler içindedir. Tıpkı Hz. Yakup gibi ağlamaktadır.

Bâkî-sıfat virdüñ elem itdün gözüm yaşını yem

Kılduñ garîk-i bahr-i gam deryâlara salduñ beni

(Baki özellik verdin, elem ettin, gözümün yaşını yiyem, gam denizine boğulmasını yaptın, deryalara saldın.)

Baki kelimesinde tecrit sanatı vardır. Sıkıntı vermektedir. Gözünün yaşını yemektedir. Gam denizinde aşık boğulmaktadır. Derya kelimesinde deniz kast edilmektedir. Saldın kelimesinde hem sal hem bırakmak anlamında kullanılmıştır. Tevriye sanatı vardır.