Daha Geniş Avrupa
*Soğuk hesaplamalar: Gazı kesilerek dondurulmaya mahkûm bırakılan Transdinyester neden Moskova'ya yardım ediyor?
Rus gazı Avrupa'ya akmayı durdurdu ve Transdinyester'ı enerji kaynağı olmadan bıraktı. Ayrılıkçı bölgeden gelen elektriğe bağımlı olan Moldova ise, kritik parlamento seçimlerine aylar kala artan enflasyonla karşı karşıya.
1 Ocak itibarıyla Rus gazı artık Ukrayna boru hatlarından batıya akmıyor, zira 2019'da imzalanan kalan sözleşme sona erdi. Avrupa ülkeleri, Moldova'daki tanınmayan Rus yanlısı ayrılıkçı bölge Transdinyester hariç, iyi hazırlanmıştı. Yaklaşık 300.000 kişilik nüfusu o zamandan beri dondurucu havalarda artan elektrik kesintilerine maruz kalıyor.
Transdinyester şu ana kadar Moldova'nın yardımını reddetti. Rusya, Transdinyester'e Türk Akımı boru hattıyla da elektrik sağlayabilir. Ancak Moskova, Transdinyester'i soğukta bırakarak, yaz aylarında yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde Kişinev'deki Avrupa yanlısı hükümeti zayıflatmayı umuyor. Moldova'nın kendisi artık normal elektrik tedarikini Transdinyester'den almadığı için elektriğinin yarısını Romanya'dan satın almak zorunda kaldı. Tarifeler zaten iki katına çıktı. Moskova, Kişinev'in bunu %5'e düşürmesinin ardından bunun ikinci bir enflasyon dalgasını tetikleyeceğini umuyor. Avrupa yanlısı Başkan Maia Sandu Kasım ayında dar bir farkla yeniden seçilmiş olsa da, partisi o kadar popüler değil ve zorlu bir seçim kampanyasıyla karşı karşıya- özellikle de Kremlin'in son hamlesine karşı.
Rusya, çabalarını artırmak için hükümeti suçlamak üzere koordineli bir dezenformasyon kampanyası da yürütüyor- Moldova'daki Rus büyükelçiliği ve Transdinyester 'Dışişleri Bakanlığı'nın son koordineli açıklamalarında olduğu gibi. Bu açıklamalar, krizden Ukrayna ve Batı'yı sorumlu tutuyor ve "bazı 'ateşlilerin' Transdinyester sorununu zorla çözmeyi önerdiğini" iddia ediyor.
ÇÖZÜM
Avrupa Birliği, bunun Rusya'nın Moldova'yı daha geniş çapta istikrarsızlaştırmasının bir parçası olduğunun farkında olmalıdır. Transdinyester'i yardım kabul etmeye ve Moldova'nın elektriğini sağlamaya ikna etmek için AB, Moldova'yı enerji alışverişinde destekleyebilir: Moldova, Transdinyester için gaz satın alabilir ve bu da Moldova'nın elektrik üretmesine yardımcı olur ve Moldova da bunu satın alır. Ek maliyeti finanse etmek için AB, Moldova'nın Enerji Verimliliği Fonu'nu artırabilir ve AB ve BM liderliğindeki Enerji Güvenlik Açığı Azaltma Fonu'na daha fazla bağışta bulunabilir. Önceki krizlerde bu, Kişinev'in daha yüksek tarifeleri telafi etmesine yardımcı oldu.
Her şeyden önce Moldova, özellikle bilgi savaşında Rus seçim müdahalesiyle mücadele etmek için daha fazla kaynağa ihtiyaç duyuyor. Moldova bazı mükemmel AB yanlısı videolar üretti; ancak hükümet ve sivil toplumun Telegram'da ve yerel etkileyiciler aracılığıyla Rus yanlısı çabalarla rekabet edebilmek için çok daha büyük ölçekte çalışması gerekiyor. AB, Moldova'nın mevcut kriz için doğru insanları suçlamasına yardımcı olarak çok şey başarabilir.
BAĞLAM
Transdinyester kesintiye hazırlıksızdı. Yetkililer büyük rezervlerden ve kömüre geçmekten bahsettiler; ancak ana elektrik santrali işgal altındaki Ukrayna'daki Donbas'tan gelen belirli kömürü kullanıyor ve rezervlerin Ocak ayı sonuna kadar tükenmesi muhtemel. Bir veya iki saatlik elektrik kesintileri artık günde sekiz saate ulaştı. Sanayi ve su temini de etkileniyor. Okul tatilleri 20 Ocak'a kadar uzatıldı. Şu an için Transdinyester'e acı çekmesi söylenmiş gibi görünüyor. Rusya daha sonra büyük ihtimalle insani yardım sağlayacak, tıpkı Aralık ayında Abhazya'ya elektrik tedarikinin yeniden başlaması gibi. Rusça konuşanları 'kurtarma' anlatısı eyleme dönüşecek, tıpkı bu seçeneğin Moldova hükümetince reddedildiği anlatısı gibi. Ya da Rusya, Kişinev'e daha fazla baskı yapmak için krizi sürdürebilir.
(EFCR / Andrew Wilson)
İnsanlar 4 Ocak 2025'te Moldova'nın Transdinyester ayrılıkçı bölgesi Tiraspol'da bir sokakta yürüyor (Fotograf: REUTERS | Vladislav Bachev)
GAZETE BALKAN’IN NOTU
Kendisinin ayrı bir devlet olduğu iddiasında bulunan Transdinyester Cumhuriyeti’nde, en büyük etnik grubu Rusların oluştururken, ülkede birçok etnik topluluk, dil ve kültür bulunuyor.
Transdinyester Cumhuriyeti BM üyesi hiçbir devlet tarafından tanınmayıp, yalnızca Güney Osetya ve Abhazya tarafından tanınıyor. Bölgede rusya’nın 14. Ordusu bulunuyor.
2020 yılında sadece Almanya’da bölgeyle ilgili 200 civarında makale yazıldığı biliniyor.
Moldova'nın içinde bulunan ve tek taraflı bağımsızlığını ilan eden ayrılıkçı Transdinyester bölgesi, Moldova yönetiminin "baskılarına" karşı geçtiğimiz Şubat ayında Rusya’dan koruma talep etme kararı almıştı.
