Acı biber ve zerdeçal gibi baharatlar sağlığa yararlı mı?

*Acı biber, zerdeçal ve birçok başka baharatın sağlığımıza iyi geldiği, hatta “bağışıklık sistemimizi güçlendirdiği” yönünde birçok iddia var. Peki baharatlar gerçekten sağlığımıza faydalı olabilir, hatta hastalanmamızı önleyebilir mi?

Baharatlar binlerce yıldır yeme alışkanlıklarımızın bir parçası; pilavın üzerine karabiber serpmek, zencefil çayı içmek ya da yemeklere pul biber katmak, düşünmeden yaptığımız bir şey. Ancak son zamanlarda bazı baharatlar mutfağımızın gündelik bir parçası olmanın ötesinde, “her derde deva süper gıda” konumuna terfi etmiş görünüyor.

Hillary Clinton’ın 2016 seçim kampanyası sırasında hastalanmamak için her gün bir acı biber yediğine dair haberler okumuştuk. Asya’da bin yılı aşkın süredir kullanılan zerdeçal, son zamanlarda birçok kafede “altın latte” olarak karşımıza çıkıyor.

Pandemi sırasında ise telefonlarda dolaşan mesajlarda zerdeçalın “bağışıklık sisteminizi güçlendirebileceği” ve kişinin hastalanmasını önleyebileceği iddia ediliyordu.

Peki baharatlar gerçekten yemeklerimizi sağlığa daha faydalı hale getirebilir, ya da hastalıklardan korunmamızı sağlayabilir mi? Öte yandan, sağlığımıza zarar verebilecek baharatlar var mı?

ACI BİBERİN FAYDALARI

Dünyanın birçok yerinde en fazla kullanılan baharatlardan biri olan acı biberin sağlığa faydalarını inceleyen birçok çalışma var ve sonuçlar baharatın hem olumlu hem de olumsuz etkileri olduğunu gösteriyor.

Acı biberin etken maddesi kapsaisin. Biber tükettiğimizde, içindeki kapsaisin molekülleri vücudumuzun ısı reseptörleriyle etkileşime girerek beynimize “sıcak” hissi yaratması için sinyaller gönderiyor.

Bazı araştırmalar bu maddenin ömrü uzatmaya yardımcı olabileceğine işaret ediyor. İtalya’da 2019’da yapılan bir araştırma, acı biber katılan yemekleri haftada dört kez yiyen kişilerin ölüm riskinin, hiç acı biber yemeyen kişilere göre daha düşük olduğunu tespit etmiş. (Araştırmada katılımcıların sigara kullanımı, egzersiz düzeni ve beslenme kaliteleri gibi diğer etkenler de göz önünde bulundurulmuş.)

2015’te Çin’de yapılan bir başka çalışmada ise 500 bin Çinli yetişkinin acı biber tüketimleri ve sağlık durumları arasındaki ilişki incelenmiş ve sonuçlar, acı biber tüketiminin daha düşük ölüm riskiyle bağlantılı olduğunu göstermiş. Neredeyse her gün baharatlı yemekler yiyen kişilerin ölüm riskinin, haftada en fazla bir kere baharatlı yemek yiyen kişilerden daha düşük olduğu tespit edilmiş.

Harvard Üniversitesi’nin kamu sağlığı fakültesinde beslenme üzerine ders veren araştırmacı Lu Qi sonuçları açıklarken, “Başlıca bulgular, büyük miktarda baharatlı gıda tüketiminin daha düşük ölüm riskiyle ilişkili olduğunu gösterdi, özellikle de kanser, kalp hastalıkları ve solunum hastalıklarına bağlı ölüm için.”

Ancak bu, büyük miktarda acı biber tüketmeye başlamanın kısa vadede sağlığınızı koruyacağı, ya da solunum yolu hastalıklarından korunmanızı sağlayacağı anlamına gelmiyor.

Çin’de yapılan araştırmadaki katılımcılar ortalama yedi yıl boyunca gözetim altında tutuldu. Bu da şu anlama geliyor: Acı biber yiyen insanlar zaten araştırmanın en başında da daha sağlıklı değildiyse ve gerçekten acı biber katılımcıların sağlığını koruduysa bile, bu etki muhtemelen haftalar ya da aylar içinde değil, uzun bir sürede oluştu.

Acı biber tüketiminin etkisini diğer etkenlerden ayırmak için Qi yaş, cinsiyet, eğitim seviyesi, medeni durum, beslenme düzeni, alkol tüketimi, sigara kullanımı ve spor yapma sıklığı gibi hayat tarzı faktörlerini kontrol etmeye çalışmış.

Qi’ye göre acı biber tüketimi ile hastalanma riskinin düşük olması arasındaki ilişki kısmen kapsaisin ile ilgili olabilir.

“Baharatlı gıdalarda kapsaisin gibi bazı maddelerin bağışıklık sisteminde, kolesterol seviyesi ya da enflamasyon gibi bazı durumlarda iyileşme sağladığı biliniyor. Bu da bizim araştırmamızdaki sonuçların bir kısmını açıklayabilir.”

Birçok araştırma ayrıca kapsaisin maddesinin vücudun yaktığı enerji miktarını artırıp, iştahı azalttığını gösteriyor.

Katar Üniversitesi’nin beslenme departmanında Doçent Zumin Shi de acı biber tüketiminin obezite riskini düşürmekle ilişkili olduğunu ve yüksek tansiyona iyi geldiğini buldu.

ABD’deki NYU Langone tıp merkezinde öğretim üyesi Lipi Roy, birçok baharatın tuz yerine kullanıldığını söylüyor.

“Baharatlar yemeklerin tadını zenginleştiriyor ve lezzet katıyor, üstelik tuz yerine kullanılabilecek daha sağlıklı bir alternatif sunuyorlar.”

Araştırmacılar geçen yıl tuz ve doymuş yağın yerine baharat katıldığında da yemeklerin eş derecede lezzetli olduğunu kanıtladı.

Acı biberi çoğu zaman zaten sağlığa faydalı sebzelerle yiyoruz.

Yani altın latte içmek sağlığımıza zarar vermeyecek olsa da, hafif baharat kattığımız bir sebze yemeği yemek daha faydalı olabilir. Ayrıca hastalanmamak ya da hastalıkları tedavi etmek için baharatlara güvenmemeliyiz.

(BBC Türkçe)