AB’nin Kültür Başkenti Temeşvar Osmanlı sırlarıyla dolu

*2015 yılındaki arkeolojik kazılar sırasında Osmanlı sırlarının gün yüzüne çıktığı Temeşvar (Timişoara) 2023 yılında Avrupa Kültür Başkenti olarak ilan edilişini kutluyor

Romanya’daki meydanlardan biri, modern Avrupalı görünümünün ardında Osmanlı’ya ait sırları da saklıyor. 2014 sonlarında Temeşvar kentinde yapılan kazılarda bir Türk Hamamı ve camisi kalıntıları ortaya çıkarıldı.

BBC Travel’dan Urooj Qureshi’nin dünyaya ve Rumen yerel basınının ülkeye yaydığı habere göre Romanya’nın batısında, Temeşvar kentindeki Piata Libertati’nin (Özgürlük Meydanı) muhteşem bir Türk hamamının kalıntılarını barındırdığına dair söylentiler dolaşıyordu.

Macaristan sınırına yakın kente 1552-1716 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu hükmediyordu. Arkeologlar kısa bir süre önce 400 yıllık Büyük Hamam’ı buldu.

Tarihi bölgede kazıları sürdüren ekip yerin altında sadece hamamı değil, kentin Oryantal geçmişini de ortaya çıkarıyordu. O güne kadar içini dışını bildiğiniz bir şehrin yeni bir yüzle çıkması zamanda yolculuk yapmak gibiydi.

Temeşvar kenti Temmuz 1552’de Osmanlı İmparatorluğu’nun eline geçti. Kara Ahmet Paşa’nın komutası altındaki 16 bin asker şehri alarak Banat bölgesinin başkenti yaptı. Kent 160 yıldan fazla doğrudan sultanın yönetiminde kaldı ve Osmanlı ile Avusturya-Macaristan arasında yüzyıllar boyunca süren toprak mücadelesinde ön sıralarda yer aldı.

Gazeteci Oureschi, “Büyük Hamam’ın kazı alanında eski kalıntıları seyrederken altında nelerin yattığından habersiz olarak Özgürlük Meydanı’na defalarca gelmiş olduğumu düşündüm” diyordu.

17. yüzyılda bu meydanda insanlar dolaşmaya çıkardı. Türk hamamları dünyanın birçok yerinde banyo yapıp rahatlanacak yerler olmaktan öte, insanları bir araya getiren merkezler olarak işlev görüyordu. Özgürlük Meydanı’ndaki Büyük Hamam’ın, ortadaki bir salonun etrafını çevreleyen 15 odası vardı. Her odadaki baca hava akımını ve duman çıkışını sağlıyordu. Hamamın etrafı bahçe ve avluyla çevrilmiş, sohbetlere uygun ortamlar oluşturuyordu.

18. yüzyılın ilk yarısında Avusturya İmparatorluğu ordusundaki bir yüzbaşı, Temeşvar’ın haritasını çizip Osmanlı döneminden kalma eserleri işaretlemişti. Bunlardan biri de Büyük Cami’ydi. Osmanlı döneminin ünlü seyyahlarından Evliya Çelebi (1611-1682) Seyahatnamesinde bu camiden söz ediyordu.

1716’da Avusturya’nın kenti ele geçirmesiyle cami kiliseye dönüştürülmüş, daha sonra da yıkılmıştı. Yerine inşa edilen yeni kilise ise eskinin tüm izlerini silmişti. Ta ki 2014 sonlarında kazılar başlayıncaya kadar. Yüzyıllar sonra caminin temelleri yeniden ortaya çıktı. Kazılarda ahşap evlerin kalıntıları, su kanalları ve cami etrafında 160 mezar da bulundu.

TÜRKLER YEREL HALKA DOKUNMAMIŞTI

Osmanlı döneminde Türkler barışı korumak ve siyasi denetimi ellerinde tutmak için yerel halkın dini inançları ve yaşam tarzına müdahale etmemişti. Bu durum Timişoara’yı içeriden korumuş, fakat dışarıdaki tehditleri durduramamıştı. Bu nedenle şehrin surları üç metre kalınlıkta duvarlar inşa edilerek güçlendirilmiş, Osmanlı askerleri sürekli nöbet tutar olmuştu. 1716’da kentin yeniden Avusturya İmparatorluğu’nun eline geçmesi kuşatma nedeniyle Türklerin teslim olması sonucu olmuştu.

Arkeologlar son buluntuların devamının geleceğine inanıyordu. “Temeşvar’ın tarihi çok eskilere dayanıyor ve kentin yer altında kalmış birçok sırrının gün yüzüne çıkması bekleniyor” deniliyordu.

Ne var ki arkası gelmedi.

Not: tarihçilere göre Kara Ahmed Paşa, Osmanlı ordusu ile Boğdan Seferi'ne katıldı. 1551'de Sokullu Mehmed Paşa’nın Temeşvar kuşatmasındaki başarısızlığı, Lipova ve Erdel’in kaybedilmesi üzerine Ahmed Paşa, 22 Nisan 1552'de "ikinci vezir" sıfatıyla Boğdan Seferi komutanlığına tayin edildi. Erdel’in yeniden ele geçirilmesinin hedeflendiği bu seferde Temeşvar Kalesi’ni kuşattı. 28 gün süren zorlu bir mücadelenin sonunda 26 Temmuz 1552'de kale teslim alındı.

(Gazete Balkan / Fotoğraflar: Banat Müzesi- Hamdi Yılmaz)